I. GÖRME ÇERÇEVESİ
Hızlı okumanın ilk adımı etkin bir görüş çerçevesinin
geliştirilmesidir. Bunun için önce beynimizle koordineli
olarak gözlerimizin yaptığı sıçramaları kontral edeceğiz.
Doğrudan veya dolaylı olarak gözlerimizi ilgilendiren konuları
görme çerçevesi bölümünde ele alıyoruz. Bu çerçeve
frenlerin ortadan kaldırılması ve blok okuma yeteneğinin
geliştirilmesi olmak üzere iki temel bölümden oluşuyor.
A. Okuma Frenlerini Kaldırın
Gözlerimizin metin üzerinde sıçrama hızını azaltan
veya okuma aralarına kopukluklar, boşluklar girmesine yol açan
çeşitli frenler vardır. Bunların tamamı gözlerimizle
ilgili olmasa da, daha görme alanında iken ortaya çıkmaları
ve beyin kadar gözleri de ilgilendirmeleri nedeniyle bu bölümde
işleneceklerdir. Bu frenlerin zamanla edindiğimiz bir kısım
alışkanlıklar olduğunu söyleyebiliriz. Yeni alışkanlıkların
kazanılması ve eskilerinin ortadan kaldırılması
gerekmektedir. Okuma esnasında karşılaştığımız en temel
frenler şunlardır: Göz idmansızlığı, geriye dönüşler,
baş hareketleri, seslendirme, ritimsiz okuma, parmak takibiyle
okuma... Bu frenleri tek tek ele alalım ve gerekli egzersizler
üzerinde duralım:
1. Göz İdmansızlığını Yok
Edin
Tanımı: Gözlerimiz sağ-sol, aşağı-yukarı, sağ
aşağı-yukarı, sol aşağı-yukarı yönlerde doğrusal veya
sağdan sola-soldan sağa dairesel hareketlerle sıçramalar
yapabilir. Gözlerin bu sıçramalarını birbirinden farklı
kas bağlantıları-kafa çiftleri gerçekleştirir. Göz idmansızlığı,
göz kaslarının gözleri bu yönlerde yeterince hızlı sıçratamamasıdır.
İdmansız göz metin üzerinde yavaş yavaş sıçramak
durumunda kalır.
Nedeni: Göz kaslarının hızlı sıçramalar yapılmak
suretiyle kullanılmaması bu kaslarda tembellik oluşturur.
Tembelleşen kasların okuma esnasında hızlı sıçramalar
yapması mümkün olmaz. Uzun süre TV seyreden kişiler gözlerini
tek noktada odaklandırırlar. Tek noktada odaklanıp hareketsiz
beklemeye alışan gözler sıçrama hızlarını ve
keskinliklerini yitirirler. TV seyretmek dışında günün çok
uzun bir bölümünü uyuyarak geçirmek, çok durgun yaşamak,
düşünceyi kullanma ve dış dünyayı gözleme açısından
pasif durmak gibi nedenler sıkı kullanılmayan göz kaslarının
tembelleşmesine yol açar. Böyle bir göz metin üzerinde hızlandırılmaya
çalışıldığında kasların yavaşlatma çabası kaçınılmaz
olmakta ve bu durum hızın belli bir sınırın üzerine çıkmasına
engel olmaktadır. Ayrıca belli bir hızda okuma zorlansa da,
alışkın olmadığı hızda çalışmak göz kaslarını
gerecek, göz stresi artacak ve bu defa okumak gerginlik ve acı
oluşturacaktır. Dolaysıyla bu sorunun yavaş yavaş ve ısrarlı
egzersizlerle giderilmesi gerekmektedir.
Çözümü: Aşağıdaki egzersizler seminerin ilk iki
haftası boyunca yapılmalıdır. Göz kasları aşırı
zorlanmamalı, bu çalışmalar bir seansta 5 dakikayı geçmemelidir.
Sonuca daha çabuk ulaşmak için egzersizler daha kısa sürelerle
ama daha sık yapılabilmelidir.
1.Genel Görüş Sıçramaları:
Başınızı dik tutup önünüze bakınız. Tam önünüzde
bir orta nokta tespit ediniz. Bu noktayı (0) rakamı ile gösterelim.
Şimdi bu noktadan dikey yönde en üst ve en altta yer alan (1)
ve (2) noktalarına sıçratın. Yine aynı çalışmayı bu
defa yatay yönde gerçekleştirin. Orta noktaya oradan sağa ve
oradan sola kaydırıyorsunuz. Bu odak sıçramasını her defasında
hızlandırıyorsunuz. Sinir sisteminizin imkan tanıdığı düzeye
kadar çıkıyorsunuz. Bu arada seminer yönetmeni metronomu
kullanarak ritminizin kontrollü artışını sağlamaya çalışacaktır.
Siz de normal zamanlarınızda bu çalışmayı yapabilmek için
herhangi bir düz-kare platformu zemin olarak seçebilirsiniz.
2.Dairesel Sıçramalar:
Seminerde ikişerli guruplar oluşturunuz. Özel çalışmalarınızda
bir arkadaşınızın desteğine başvurabilirsiniz. Arkadaşınız
kalemini veya bir çubuğu gözlerinize yaklaşık 40 cm
mesafede geniş dairelerle döndürecek ve gözleriniz bu daire
boyunca kalemin veya çubuğun hareketini izleyecektir. Dairesel
dönüşler sağdan sola ve soldan sağa olacak, gözler bu
hareketleri düzenli olarak takip edecek ve baş sabit
tutulacaktır. Dönüşler gözlerin rahatlıkla takip edebildiği
hızın üzerinde yapılacaktır.
3.Sayfa Üzerinde Sıçramalar:
Okuduğunuz herhengi bir sayfanın köşelerinde altları çizilmiş
kelimeler göreceksiniz: “1.İnsan, 2.Ne, 3.Düşünüyorsa, 4
Odur.” Bu kelimeleri önce “1-2-3-4” sırasıyla, yani
geleneksel okuma biçiminizle okuyun. Seminerde hızınızı
kontrol etmek için uzmanınız metronom kullanacaktır.
Metronomun desteğiyle hızlanarak okuyun. Önce hızınız
otomatik olarak ayarlanacaktır. Bu arada gözlerinizin farklı
hareketleri öğrenmesini ve geliştirmesini sağlamanız
gerekmektedir. Bu nedenle söz konusu okumayı aşağıdaki yönlerde
gerçekleştiren ayrı ayrı alıştırmalar yapacaksınız. Bu
sözleri “ 1-2-3-4-- yönünde, 1-3-4-2-- yönünde, 1-4-3-2-
yönünde, 1-2-4-3 yönünde ayrı ayrı okuyunuz. Yukarıda dört
farklı göz hareketi yapmanız sağlanmış olmaktadır. Böylece
gözlerinizde aşağıda gösterilen yönlerde sıçrama yeteneği
gelişmeye başlamıştır.
Bu çalışmaları tek başınıza uygularken metronom
kullanamayabilirsiniz. Bu durumda ulaşabileceğiniz en yüksek
hızı siz tespit etmeye çalışın. Siz veya seminer uzmanı hızınızın
yavaş olduğunu ve tüm çalışmalarınıza rağmen size gösterilen
ritme uyamadığınızı tespit ettiğinde, okuma rehberini
kullanacaksınız. Okuma rehberimiz kalemimizdir. Okurken
elinizde tuttuğunuz kalem her zaman odaklaşmanıza yardımcı
olur. Şimdiki çalışmalarınızda sağ elinizle kalemi
tutunuz ve kalemin ince ucuyla yukarıda örnekteki okumanızı
sadece 1--2 yönünde tekrar tekrar yapınız. “İnsan ne-İnsan
ne--” seklindeki okumanızı kaleminizle tüm gücünüz yettiği
kadar hızlandırarak sürdürünüz. 4.Sayfa Üzerinde Tarama
Şu anda geldiğiniz sayfada gözlerinizin rasgele ama çok hızlı
sıçramasını ve koyu yazılmış kelimelerin okunmasını
istiyoruz. Sanki bir resme bakıyorsunuz, rasgele değişik
noktalarına ve çok hızlı bakıyorsunuz.
2. Geriye Dönüşlere Karşı
Türkçe’de okuma satır solundan sağına doğru gerçekleşir.
Normal olarak bu yönün düzenli şekilde korunması gerekir.
Ancak okuyucu okuduğu metni tekrar okumak üzere geri dönebilir.
Okunan metnin tekrar okunması geriye dönüş olarak tanımlanmaktadır.
Söz konusu geriye dönüşler, birkaç kelime kadar sınırlı
olabileceği gibi bir kaç sayfa veya birkaç bölüm kadar geniş
de olabilir. Geriye dönüş aynı metni gereksiz yere tekrar
tekrar okumak anlamına geldiği için okuma hızının düşmesine
veya okunan metnin bitirilmesi için gerekli zamanın uzamasına
yol açar.
- 1. Kartla Soldan Kapat
Size verilen görme penceresini veya herhangi bir kartın
kenarını kullanacaksınız. Soldan sağa doğru okurken
sol tarafta kalan metinleri kapatın ve soldan kapatarak
okumaya devam edin. Bu okumayla aynı satırda önceki
kelimelere dönme eğilimini engellemiş ve bir süre sonra
da tamamen kaldırmış olacaksınız.
2.Kalemle Soldan İşaret Koy
Ö Kaleminizi metinde satırların başlangıç noktası
olan sol tarafta tutun. Okumaya başladığınız her Ö
yeni satırın sol başına Ö işareti koyun. Okuma boyunca
kaleminizin metnin solunda Ö beklemesine dikkat edin. Geçtiğiniz
bir sonraki satırı okurken, önceki satıra geçme eğilimi
Ö karşısında koyduğunuz işaret sizi durduracaktır. Böylece
okumalarda aynı paragrafta önceki Ö satırlara geri dönme
eğilimini engellemiş oluruz.
3. Metni Üstten kapat
Görme penceresini veya herhangi bir kartı kullanarak
okuduğunuz metnin satırlarını üstten kapatacaksınız.
Kartınızı sayfanızın üst tarafında tutunuz ve satırları
okudukça kartınızı aşağıya doğru indiriniz. Böylece
okunmuş satır hemen kapatılmış olacak ve bu çalışma
önceki paragraflara geriye dönüşü engelleyecektir. Ayrıca
bu tür bir kapatma daha hızlı okumalarda daha kolay
uygulanabildiğinden belli bir hız düzeyine ulaştıktan
sonra geriye dönüşler artık sadece bu teknikle
engellenecektir.
3. Baş Hareketine Karşı
Tanımı: Normalde okuma yaparken gözlerimiz metin üzerinde
soldan sağa doğru sıçramaktadır. Ancak bir çok okuyucunun
gözleriyle birlikte başları da hareket eder. Bu kişilerde
okuma hızı arttıkça başlarını daha da hızlandırarak
okumayı takip etmeye çalıştıklarını gözlemleyebiliriz.
Baş hareketinin bir sınırı vardır. Okuma hızı arttığında
başın zorlandığı bir sınıra gelinir ve baş daha hızlı
hareket edemez. İşte başın gerçekleştirebileceği “bir
satır üzerinde soldan sağa hareket hızı” o okuyucunun o
satırı okumak için ulaşabileceği azami hız olur. Bu önemli
bir engeldir. Daha kötüsü baş hareketi, sinir sistemini de
yoracağından bu suretle uzun süreli okuma yapılamaz. Baş
hareketiyle birlikte okuyanlar, genellikle çok az okuyanlardır.
Nedeni: Baş hareketinin tek nedeni göz idmansızlığıdır.
İdmansız gözler yatay yönde iyice sola ve iyice sağa sıçramakta
zorlanırlar. Ayrıca bu sıçramalarını yavaş yaparlar. Göz
kaslarındaki bu sınırlayıcılık karşısında kişi
kendisini daha hızlı okumaya zorladığında başın yardımına
dayanır: Okuyucunun gözlerinin sağlayamadığı hareket ve sıçrama
hızının başın hareketiyle birlikte gerçekleştirilmesi sağlanmaya
çalışılır. Ancak göz idmansızlığını ortadan kaldırsak
da alışkanlık haline gelmiş olan baş hareketinin kaldırılması
her halükarda çalışma yapmamız gerekmektedir. Bir çok
okuyucuda baş hareketi sorunu okumada hızlanarak kendileriyle
yarıştıklarında belirginleşmektedir.
4. Seslendirmeye Karşı
Tanımı: Seslendirme en önemli hız frenleyicilerden
biridir. Belirgin seslendirme yapanlar 200 kelime/dakika hız sınırına
takılırlar.
Beynimiz mesajları alır ve mesaj cinsine göre kaydeder. Gözlerimizle
resim, kulaklarımızla ses kaydederiz. Ancak okuma hem görüntü,
hem de ses içerir. “Kelime” hem belli bir alan kaplayan
resimdir, hem de üç heceden oluşan bir sestir. Bu kelimeyi
kavramak onu “ke-li-me” şeklinde seslendirmek zorunda değiliz.
Vurgulayalım: Seslendirmenin diğer tanımı
“he-ce-le-me”dir. seslendirme yapan kişi metinleri hece
hece okumaktadır. Bir kelimeyi seslendirmeye kalktığımızda
soldan sağa doğru bütün seslerini çıkarmak zorundayız.
“Çe-kos-la-vak-ya-lı-laş-tı-ra-bil-dik-le-ri-miz”... Ses
ardışık parçaların birleşmesiyle oluşan bir mesajdır.
Sesin bütün hecelerini beyin aynı anda seslendiremez. Sesin
tamamını sırayla işlemesi gerekir. Oysa mesaj resim olduğunda
beyin mesajı sağdan-soldan, yukarından-aşağıdan aynı anda
işlemeye başlayabilir. Görme sinirlerinin çalışma biçimi
bu imkanı sunmaktadır. Örneğin bir insanı gördüğünüzde
onu vücudunun bir kenarından başlayarak sırasıyla algılamazsınız.
Yani sırasıyla saçları, alnı, kaşları gözleri, burnu, çenesi,
göğsü, gövdesi, kolları, bacakları algılanmaz. Bunların
tümü aynı anda yan yana algılanır. Zaten böyle olmasaydı
bildiğimiz şekilde görebilmemiz mümkün olmazdı.
Okurken seslendirmek görüntüyü sese çevirmektir.
Seslendirenler, hem görerek, hem de işiterek(birlikte)
okumaktadırlar. Seslendirmenin maksimum hız sınırı ise salt
görsel(fotografik) okumanın hız sınırının çok altında
kalmaktadır.
Seslendirme üç değişik tipte ayrı ayrı veya bunların
hepsi birden olacak şekilde gelişebilir: Dudak seslendirmesi,
gırtlak seslendirmesi, içten seslendirme... Dudak
seslendirmesi dudaklarda hafif bir mırıltı ve hareket olarak
yansır. Dudak hareketi fark edilemese de dudakların arasında
hafif bir aralanma fark edilir.
Gırtlak seslendirmesinde gırtlakta hafif bir hareketlilik
vardır. Zihinden seslendirmede ise okuyucu kelimelerin tüm
hecelerini zihinlerinden duyarlar ve yaşarlar. Zihninizde tüm
heceleri belirgin şekilde fark ediyorsanız zihinsel bir
seslendirme yapıyorsunuzdur.
Yaş ilerledikçe ve bizler daha fazla okudukça dudak
seslendirmesi gırtlak düzeyine çıkar; ardından oradan da
gizlenerek zihne çıkar; kişi zihninden içten seslendirmesini
sürdürebilir.
5. Düşük Ritme Karşı
6. Parmak Takibiyle Okuma
B. Okuma Hızlandırıcıları
Buraya kadar, hızlanmamızı engelleyen temel nedenleri
anladığımızı varsayıyoruz. Şimdi sıra hızımızı arttırmaya
gelmiştir. Eğer beynimizde engeller olmasaydı çabuklaşmanın
arttırılmasının üç yolu olurdu: Bunlardan ilki frenleri
kaldırarak ritmi arttırmaktır. Yukarıda bunlar anlatılmıştır.
İkincisi metinleri bloklar halinde okumaktır. Üçüncüsü de
metinlerin gereksiz kısımlarını geçerek seçmeli okumadır.
Şimdi bu son iki husus üzerinde duracağız.
1. Blok Okuma
Blok Okuma basitçe, kelimeleri toplu halde görebilme yeteneğidir.
Türk milli eğitim sisteminden geçmiş olup 1997 yılı itibarîyle
30 yaşın üzerinde olanlar önce harfleri, sonra kelimeleri
okumayı öğrendiler. Bugün ilköğretimde önce cümleler hazırlanmakta,
bunlar kelimelere bölünmekte ve fişler son olarak hecelerine
ayrılmaktadır. Ülkemizde artık bütünden parçaya öğretim
sistemi benimsense de yine de konunun ruhu tam olarak yerleştirilemediği
için heceleyerek okumaya başladık ve eğer özel bir eğitim
almamışsak halen tek kelime büyüklüğünü geçen blokları
okuyamamaktayız. Blok okuyabilme tek göz odaklanmasında aynı
anda birden fazla kelimeyi okuyabilme yeteneğidir. Bu bölümde
önce blok okumamızı engelleyen sorunlarımızı çözmemiz,
ardından basamak basamak okuma bloklarımızın alanını büyültmemiz
amaçlanmıştır.
A. Blok Faktörleri
a) AGA Genişliği
Tanım: Blok okumaya en fazla etki eden faktörlerin başında
Aktif Görüş Alanımızın genişlik düzeyi gelir. Bazılarının
AGA’ları dardır veya mevcut potansiyellerini kullanamamaktadırlar.
Eğer bir kişinin AGA’sı dar ise o alana sığmayan
kelimeleri tek odakta okuyabilmesi mümkün değildir. örneğin
herkes “dünya” kelimesini tek odakta okuyabilirken çok az
kişi “Çekoslavaklalılaştırabildiklerimiz” kelimesini
tek odakta okuyabilir. Yine herkes “actgk” sembollerini blok
halinde tek odakta okuyabilse de “acgfrmdnalmhscbenmhop”
sembollerini tek odakta okuyabilen muhtemelen sadece bir kaç kişi
bulunabilecektir. Asgari 5 harfin tek odakta herkes tarafından
görülebildiği tespit edilmiştir. Bunun üzerine çıkmak,
okuyucunun kişisel gayretlerini gerektirir. Bu konuda ileri sürülen
ölçülerin hiç biri ise tam olarak gerçeği yansıtabilmekten
uzaktır. Çünkü insanların yetenek gelişim düzeyleri arasında
çok büyük mesafeler bulunmaktadır. Ancak yine de biz,
genellikle elde edilen sonuçlardan hareketle bir orta yolu
izleyeceğiz.
-
- 1. Dairesel AGA Gelişim Sistemini Kullanın
2.Parmaklarınızla Egzersiz Yapın
3. Yatay AGA Gelişim Sistemini Kullanın
4. Çevresel Görüşünüzü Geliştirin
b) Merkezi Odak
Tanımı: Odak noktası belli bir alana bakarken gözbebeği
ile 90 derecelik açı yapan noktadır. Tam odaklandığımız
alan dim dik baktığımız alandır. Odaklandığımız nokta
dim dik baktığımız noktadır; bu noktadan uzaklaştıkça görme
keskinliğimiz azalmaya başlar. Bizim görme kapasitemizi
ilgilendiren en önemli faktör bu alanın sağında ve solunda
bulunan bölümdür.
-
- Çözümü:
1.Baştan Odaklanmayı Esnetin
2. Ortadan Odaklanmayı Geliştirin
2.Blok Bütünlükleri Kavrayın
c) Sıçrama Mesafesi
B.Yatay Bloklar
-
-
- 1. İkili Kelime Gurupları
2. Üçlü Kelime Gurupları
3. Dörtlü Kelime Gurupları
4.Tek Rakamlı Dar Sütunlar
5. Dar ve Geniş Sütunlu Rakamlar
C. Dikey Bloklar
-
-
- 1. İkili Kelime Gurupları
2. Üçlü Kelime Gurupları
3. Rakam Gurupları
4. Sütun Bloklar
