iibf

Negatif dışsallık firma/bireylerin aktiviteleri ve ekonomik faaliyetleri sonucunda zararlı etkilerin bir kısmının ya da tamamının üçüncü kişilerin fayda ve maliyet fonksiyonunda yer alması durumunda ortaya çıkmaktadır. Bir başka tanımlamaya göre ise negatif dışsallıklar, ekonomik karar vericilerin eylemlerinin diğer birimler için zarara neden olduğu, ancak eylemi gerçekleştiren birimin bu zararı karşılamak için ödeme yapmadığı durumlarda oluşur (Koutsoyianis,1987:594).

Şekil-5:Negatif Dışsallıklar

Şekil-5’de, MPC = marjinal özel maliyet= arz eğrisi, MSC= marjinal sosyal maliyeti ifade etmektedir. Herhangi bir düzenlemenin yapılmadığı durumda denge üretim düzeyi başlangıçta Q_a iken dışsallıklarında dikkate alındığı optimal sosyal üretim düzeyi ise Q_b'dir . Negatif dışsallıkların varlığı altında piyasa koşullarında bu maldan aşırı üretilmekte ve taralı alan kadar sosyal etkinlik kaybına neden olmaktadır. Ekonomik olarak etkin noktada negatif dışsallık tamamı ile ortadan kalkmış değildir, sosyal marjinal fayda ve sosyal marjinal maliyetin eşitlendiği noktada etkin üretim yapılmaya başlanmıştır. Negatif dışsallığın içselleştirildiği durumda marjinal özel maliyet eğrisi, marjinal sosyal maliyet eğrisine benzer( Stockma, 1997:1-2 ).

Negatif dışsallıklara çevresel kirlenme olaylarında sıkça rastlamaktayız. Şeklimizdeki örneğin, deniz ve akarsu kenarında kurulan bir sanayi tesisinin atıklarını arıtmaya tabi tutmadan denize veya akarsuya akıtması olarak düşünelim. Bu durumda üretim sonucunda doğan karlardan firma faydalanırken kirlenmenin yol açtığı maliyetlere ise katkıda bulunmamaktadır. Dolayısıyla da maliyet topluma yüklenmektedir. Firmanın sağladığı özel fayda çevreye verdiği zarardan daha düşük düzeyde olabilir. Bu durumda firmanın arzu ettiği üretim düzeyi olan Q_a iken optimal üretim düzeyi Q_b dir. Bu durumda firmanın optimum üretim düzeyini ifade eden Q_a’yı sosyal optimum düzeyi ifade eden Q_b’ye indirebilmek için firmaya yüklenmesi gereken maliyet (vergi, harç vb) P_B-P_A kadardır (Türkiz, 1995:322).