Bir kişinin tüketiminin diğer bir kişinin tüketim fonksiyonuna ya da bir üreticinin üretim fonksiyonuna bağımsız değişken olarak girmesi durumunda ortaya çıkan dışsallık türüdür.

Sanayileşme sürecinde tüketim, üretime paralel olarak üretimin yapısı ve karakteristiklerine benzer bir gelişme göstermiştir. Dışsallıklar ve çevre bozulması açısından tüketimin birinci önemli yönü bu noktada kendini gösterir. Şöyle ki çağdaş ekonomik düzen "tüketim amacıyla üretim" yerine "üretim amacıyla tüketim" biçimini benimsemiştir. Diğer bir söylemle üretim sadece zorunlu olan gereksinimler için yapılmamakta, lüks sayılabilecek gereksinimlerinde tatminine yönelmiş bulunmaktadır. Tüketim faaliyetlerinin dışsallıklar ile ilgili ikinci yönü topluca yapılan bir faaliyet olmasıdır. Temiz hava, yeşil alan, gibi çevresel hizmetler bir çok kişi tarafından topluca tüketilir (Dura, 1991:76).

Tüketim dışsallıklarına verilebilecek klasik örneklerden biri de sigara içenlerin yarattığı negatif tüketim dışsallığıdır. Sigara içmenin yarattığı sağlık maliyetleri: Sigara içen kişinin yarattığı sağlık maliyeti. Bu maliyet Toplum tarafından paylaşılmaktadır. Ailesine maliyeti (Erken ölüm). İçmeyen kişiler üzerinde yarattığı risk olarak ele alınabilir. Yanan bir sigaranın dumanı ve sigara içen kişinin soluğu ile yaydığı dumanın bileşimi olarak adlandırılan Çevresel Sigara Dumanı ( Environmental Tobacco Smoke) sağlığı tehdit etmektedir. Çevresel sigara Dumanı içinde 4000'den fazla kimyasal madde belirlenmiştir. Bunların en az 43 tanesi kanser yapıcı özelliğe sahip olması pasif içici konumda olan kişilerinde risk taşıdıklarını göstermektedir. Yine hamilelik döneminde sigara içen kadınlarda anne ve bebek arasında hamilelik boyunca süren kan dolaşımı ve alışveriş nedeniyle olumsuz etkileri vardır. Sigara içen anne çocuklarında "Ani Bebek Ölümü Sendromları"na daha sık rastlanır. Bu da 1-12 aylık bebeklerin en sık ölüm nedenidir. Bunun yanında sigara kullanmanın kan akımını bozması, kalp krizi riskini artırması. bronşit, zatürre, anfizem gibi hastalıklara yol açtğı bilinmektedir. Çocuklar ve pasif sigara içiciler ile akciğer kanseri, solunum yolları enfeksiyonları orta kulak iltihabı arasında ilişkiler tıbbi olarak ispatlanmıştır. http://me-di.com.tr/21.htm

İşte tüm bu dışsal etkileri nedeniyle sigaranın zarar olduğu zararlardan toplumu korumak amacıyla Sigaraya veya tütüne ağır vergi koymak, sigara veya tütün de miktar kısıtlaması,standart veya kota uygulaması, kullanımı ve kullanım alanlarının sınırlanması gibi politikalar uygulanmaktadır.

Tüketim dışsallıkları ile ilgili diğer bir örnek de yasa dışı ilaç kullanımıdır. Aslında uyuşturucu maddelerin toplum için farklı bir yönü de var. Uyuşturucu maddeler üretiminde kotalar mevcuttur. Biz bu kotalar için sağlık sektöründe gerekli olan üretimi göz ardı edersek üretim miktarının sıfır ile sınırlandırıldığını söyleyebiliriz. Sigara içilmesi yasal bir olaydır. Sadece 18 yaşından küçüklere satılması ve belirlenen yerler dışında içimi yasaktır. Ancak sonuçta sigara içmenin yasa dışı olan bir yönü yoktur. Uyuşturucu maddelerin ise yasadışı olmaları nedeniyle tüketim dışsallıkları içinde incelenmesi yanlış görülebilir. Ancak, fiili olarak kullanılmakta ve bir piyasası bulunmaktadır. Hollanda örneğinde olduğu gibi düşük dozda kullanımına izin verilebilmektedir. Bu açıdan bakıldığında yasa dışı uyuşturucu madde üretimi, negatif tüketim dışsallığı yaratan üretim faaliyeti olarak görülebilir.

Günümüzde yasa dışı uyuşturucu kullanımı konusunda ilgili ilginç tartışmalar olmaktadır ve sigara gibi yasa dışı ilaç kullanımının da yasal bir çerçeveye oturtulması tartışılmaktadır. Bu çerçevede (1) yasadışı ilaçların yasal hale getirilmesi, (2) reklamlarına yasak getirilmesi ve küçüklere satışı, (3) vergilendirilmesi, önerileri yapılmaktadır.

Böylesi bir uygulamanın bu sektörde dolaşan yasadışı para trafiğinin önleneceği, tüketiminin kontrol altına alınacağı, yasal piyasalarda (eczanelerde) satılacağı, potansiyel suçları azaltacağı, kamunun yasama ve cezai uygulamalarından doğan maliyetlerin azalacağı öne sürülmektedir. Yasa dışı uyuşturucu maddelerin kullanımında aracı olan kişilerin devre dışında bırakılması belki de üretici fiyatlarında artış meydana getirirken tüketicilerin fiyatlarında düşüş yaratabilir. Gelişmekte olan ülkelerdeki coca üreticisi çiftçiler belki daha kötü duruma düşebilir. Diğer yandan eğer fiyatlar düşerse daha fazla sayıda insan bu ilaçları denemek isteyebilir. Kuşkusuz böylesi bir ekonomik analizi yapmak için ek bazı faktörlerinde doğru tahmin edilmesi gerekir. Bunlardan bazıları; şu anki düzenlemelerle piyasa yapısı , yasallaşması sonrası piyasa yapısı Sağlık ve suç açısından dışsal maliyeti , uyuşturucuya olan talebin yasal ve yasal olmadan önceki durumu'dur

TÜKETİM DIŞSALLIKLARININ TÜRLERİ Tüketim dışsallıklarını kendi içerisinde 4 ana grup içersinde inceleyebiliriz. Bunlar; 1. tüketim sonucu doğan pozitif tüketim dışsallığı 2. tüketim sonucu doğan negatif tüketim dışsallığı 3. tüketim sonucu doğan pozitif üretim dışsallığı 4. tüketim sonucu doğan negatif tüketim dışsallığı

1.Tüketim sonucu doğan pozitif tüketim dışsallığı:

Bir kişinin tüketiminin diğer bir kişinin tüketim fonksiyonuna bağımsız değişken olarak girmesi ve olumlu etkilerde bulunması durumunda ortaya çıkan dışsallık türüdür.

100 milyondan fazla insanın kullanıcı olduğu internette aranılan bilgilere tam olarak ulaşmak çok fazla zaman gerektirmektedir ve çoğunlukla tam olarak ulaşmak mümkün olamamaktadır. Kendi mesleği ile ilgili teknik bilgiler üzerine sanal ortamda yoğun çalışmalar yapan ve taramalarda bulunan bir kişinin bulduğu sonuçları, konuyla ilgili diğer siteleri, kişileri belirleyerek kendi web sitesinde kullanıma açması konuyla ilgilenen insanların bu bilgiye daha kolay erişimini sağlayacağından üçüncü kişilere pozitif dışsallık sağlayacaktır veya aynı konu çerçevesinde çalışan insanları bir araya getiren internet siteleri yine böylesi pozitif dışsallıklar sağlayacaktır.

2. Tüketim sonucu doğan negatif tüketim dışsallığı

Bir kişinin tüketiminin diğer bir kişinin tüketim fonksiyonuna bağımsız değişken olarak girmesi ve olumsuz etkilerde bulunması durumunda ortaya çıkan dışsallık türüdür

Buna ülkemizde yaşanan canlı bir örneği vermek mümkündür. Tatil beldesinde bir gece kulübünün geç saatlere kadar yüksek seste müzik yayını yapması sonucu çevrede bulunan yazlıklarda yaşayan kimselerin rahatsız olması gibi olumsuz bir sonuç doğabilir. Bir çevre sakininin tepki olarak gece kulübünün müzik sesini bastıracak şekilde yayın yapması diğer sakinlerin yanında gece kulübünde bulunanlar açısından da ayrı bir olumsuzluğu ifade eder. İnternet ortamında düşünüldüğü gibi hep güzel olaylar yaşanmaz. Çocukları ve gençleri olumsuz yönde etkileyecek olan sitelere bağlanmalarını önleyici bir kısıtlama olmaması ve buna örnek verilebilir.

3. Tüketim sonucu doğan pozitif üretim dışsallığı

Bir kişinin tüketiminin diğer bir kişinin üretim fonksiyonuna bağımsız değişken olarak girmesi ve olumlu etkilerde bulunması durumunda ortaya çıkan dışsallık türüdür

Bilgi toplumunun hızlı karar vermek durumunda olan kuruluşları başarıya , teknolojiye , toplumsal değişimlere, çevreye, bilgiye yakın olmak, değişimleri yakından izleyebilecek, yeni fırsatları yakalayabilecek uzman elemanlara gereksinim duymaktadır. Bu nedenle de firmalar elemanlarından daha yüksek verim elde etmek için hizmet içi eğitim, kurs , seminer vb eğitim çalışmalarında bulunmaktadır. Bu eğitimi alan kişilerin firmaları için daha üretken ve daha etkin olması bu tür pozitif dışsallığına örnek olarak verilebilir.

4.Tüketim sonucu doğan negatif üretim dışsallığı:

Bir kişinin tüketiminin diğer bir kişinin üretim fonksiyonuna bağımsız değişken olarak girmesi ve olumsuz etkilerde bulunması durumunda ortaya çıkan dışsallık türüdür

Belli dönemlerde balık avına yasaklar getirilmektedir. Bunun temeldeki nedeni, balık neslinin devamının sağlanması ve avlanılması muhtemel balıkların gelişiminin tamamlanmasına izin verilmesidir. Ancak bu dönemlerde çok sıkça kaçak balık avı gündeme gelmektedir. Bu tip faaliyetler sonucu balıkçılıkla geçimini sağlayan ve bu sektörde faaliyet gösteren üreticilerin zarar görmesine neden olmaktadır.