Bir üretim veya tüketim faaliyetindeki ilave değişiklikten dolayı ekonomik birimlerin fayda ve maliyet fonksiyonlarındaki olumlu ve olumsuz değişmelere marjinal dışsal ekonomiler adı verilmektedir. İnframarjinal dışsallıklar ise aynı koşullarda ya hiç bir değişikliğin meydana gelmemesini ya da , değişikliğin ihmal edilebilir boyutlarda olmasını ifade eder (Nadaroğlu,1996::63; Çolakoğlu,1989:25). Diğer bir deyişle, A bireyi ya da firmasının davranışı B birey ya da firmasının amaç fonksiyonunu etkiliyorsa dışsallık marjinaldir. Eğer etki ancak belli bir noktadan sonra ortaya çıkıyorsa inframarjinal bir dışsallık söz konusu olacaktır. Çevre kirliliğinden doğan dışsallıkların önemli bir bölümü inframarjinal niteliktedir (Sonat,1988:136).

MARJİNAL VE İNFRAMARJİNAL DIŞSALLIKLARIN TÜRLERİ

  1.Marjinal ve tek yönlü dışsallık:

  Bu konuda verilebilecek örneklerden birisi motorlu araçların çıkardığı egzoz gazından yayaların rahatsız olmasıdır. Şekil-6'da benzer bir örnek olarak, fabrikanın bacasından çıkan dumanlar sonucu ortaya çıkan marjinal tek yönlü  dışsallık örneğini ele alınmaktadır.

Şekil-6:Marjinal Tek Yönlü Dışsallık

            DD₁ (K) malının piyasa talep eğrisi, SS₁ piyasa arz eğrisidir. K malının üretimi sonucu meydana gelen hava kirliliğinin birim başına sabit miktarda olduğu varsayılmaktadır. Hava kirlenmesinin parasal değeri birim başına ab uzunluğuna eşit bir değer taşımaktadır. Üreticiler, her fiyatta ne kadar üreteceklerine karar verirken ve tüketiciler taleplerini yaparken dumanın ortaya çıkardığı kirliliği hesaba katmadıklarından , ON kadar k malı OP fiyatı ile satıldığında piyasa dengesi kurulacaktır. Bu miktar, kirlenmenin dikkate alındığı ve üretimin bütün sosyal maliyetinin hesaba katıldığı optimum üretim miktarını ifade eden ON₁’den farklıdır (Victor,1978:28).

 1.      Marjinal  Çift Yönlü Dışsallık:

 Bazı kişiler kendileri sigara kullandıkları halde, başkalarının yanlarında içtikleri sigara dumanından rahatsız duyarlar. Bu durumda kendileri de sigara yakarlar

 2.      İnframarjinal ve Tek yönlü Dışsallık:

 Bir göl, kimyevi madde artıklarının yoğunlaşması sonucunda yüzmeye elverişsiz hale gelebilir. Bu göl üzerinde aynı zamanda ulaşım faaliyetinin yapıldığını varsayarsak, göl üzerinde ulaşımı engelleyecek noktaya gelinceye kadar kirlenmenin devam etmesi mümkündür. Bu ek artıklar inframarjinal dışsallıklardır. Çünkü atılan atıkların tutarı konusunda, belirli bir düzeyin üstünde yapılacak marjinal ayarlamalar, zararın derecesini değiştirmeyecektir.

 3.      İnframarjinal ve Çift Yönlü Dışsallık:

                         Bir plajda birbirine yakın olan iki kişiden birisi radyo açarsa , diğeri bundan rahatsız olabilir. Her biri, kendi radyosunda farklı  programları dinlemeyi tercih edebilir. Dolayısıyla her birinin diğerinin radyosunu açmasına karşılık  diğerinin sesini bastırmak için kendi radyosunun sesini yükseltecek olursa, belirli bir düzeye kadar sağladıkları tatminde bir değişme olmayacağı söylenebilir. Bu durumda dışsallık inframarjinal ve çift yönlüdür. Yalnızca herhangi birisi sesin çok yükselmesi durumunda buna itiraz edecek olursa dışsallık marjinal hale gelecektir (Victor,1978:28).