BÜYÜKŞEHİR BELEDİYELERİ

1580 sayılı yasaya dayanılarak oluşturulmuş ve 1930 yılından bu yana uygulanan sistem içinde yer alan belediyelerin yanı sıra 1984 tarih ve 3030 sayılı yasa ile kurulan Büyükşehir Belediyelerinin (B.Ş.B.) de ayrıca incelenmesi gerekmektedir. B.Ş.B.'nin ortaya çıkış nedeni yaşanan hızlı kentleşmedir. Dünyanın her yerinde görülen kentleşme özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha hızlı bir gelişim göstermektedir (Karataş,1992:280). "Hızlı kentleşme sonucunda büyük kentlerin daha çok büyümesi, belediye sınırlarının dışında düzensiz ve plansız gelişmelere yol açınca, anakentlerin yönetiminde özel model arayışı güncellik kazanmıştır"(Keleş, 1992:229). 1984 yılından itibaren çıkarılan yasalarla B.Ş.B. uygulaması başlatılmıştır.

Bugünkü B.Ş.B sistemi temelini 1982 anayasasından almıştır. Anayasanın 127.Maddesi " Büyük yerleşim yerleri için özel yönetim biçimleri getirilebilir" hükmü getirilmiştir. 3030 sayılı yasa ile B.Ş.B.nin yönetim yapısı, hukuki statüsü, görevleri düzenlenmiştir. yasaya göre; Büyükşehir:belediye sınırları içerisinde birden fazla ilçe bulunan şehirleri, İlçe belediyesi: büyükşehir belediye sınırları içinde kalan ilçelerde kurulan belediyeleri ifade eder. 1994 yılı itibariyle büyükşehir belediyesi sayısı 15'tir. Ancak 1993 yılında kurulan Antalya, Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, İzmit, Mersin, Samsun B.Ş.B.leri farklı bir statüdedir. Çünkü belediye sınırları içerisinde ilçe belediyesi yoktur. Bunun yerine oluşturan alt kademe belediyeleri kurulması öngörülmüştür.

Böylesine tutarsız bir uygulamanın nedeni, merkezi yönetim yönünden yeni ilçeler kurmanın ağır maliyetine katlanmak istenmemesidir. B.Ş.B.kurulmasının önde gelen amacı siyasal yönden önem taşıdığından B.Ş.B. kurulmakta , ilçe belediyeleri ise alt belediyelere dönüştürülerek sorunun çözümlenmesine çalışılmaktadır (Nadaroğlu,1994:203).

Büyükşehir belediyeleri belediye nüfusunun önemli bir oranını kapsamaktadır. Tablo-19' da B.Ş.B.'nin nüfus değişimi gösterilmektedir.

Tablo-19: Büyükşehir Belediyelerinin Nüfuslarının Değişimi

   

1989

1994 Yıllık Değişim %
Top. Belediye Nüfusu (A) 36,521 43,723 3,67
B:%:B'si Nüfusu (B) 14,223 17,678 4,44
(B)/(A) % 38,94 40,42 ------

 

1989 yılında 14.223 milyon olan B.Ş.B. nüfusu toplam nüfusun yaklaşık % 25'ini, belediye nüfusunun % 38'ini oluşturmaktaydı. 1994'de belediye nüfusunun % 40'ı B.Ş.B. sınırları içerisinde yaşamaktadır.