|
BÜYÜKŞEHİR
BELEDİYELERİ
1580 sayılı yasaya dayanılarak oluşturulmuş ve 1930 yılından bu
yana uygulanan sistem içinde yer alan belediyelerin yanı sıra 1984 tarih ve 3030
sayılı yasa ile kurulan Büyükşehir Belediyelerinin (B.Ş.B.) de ayrıca incelenmesi
gerekmektedir. B.Ş.B.'nin ortaya çıkış nedeni yaşanan hızlı kentleşmedir.
Dünyanın her yerinde görülen kentleşme özellikle gelişmekte olan ülkelerde daha
hızlı bir gelişim göstermektedir (Karataş,1992:280). "Hızlı kentleşme
sonucunda büyük kentlerin daha çok büyümesi, belediye sınırlarının dışında
düzensiz ve plansız gelişmelere yol açınca, anakentlerin yönetiminde özel model arayışı güncellik
kazanmıştır"(Keleş, 1992:229). 1984 yılından itibaren çıkarılan yasalarla
B.Ş.B. uygulaması başlatılmıştır.
Bugünkü B.Ş.B sistemi
temelini 1982 anayasasından almıştır. Anayasanın 127.Maddesi " Büyük yerleşim
yerleri için özel yönetim biçimleri getirilebilir" hükmü getirilmiştir. 3030
sayılı yasa ile B.Ş.B.nin yönetim yapısı, hukuki statüsü, görevleri
düzenlenmiştir. yasaya göre; Büyükşehir:belediye sınırları içerisinde birden
fazla ilçe bulunan şehirleri, İlçe belediyesi: büyükşehir belediye sınırları
içinde kalan ilçelerde kurulan belediyeleri ifade eder. 1994 yılı itibariyle
büyükşehir belediyesi sayısı 15'tir. Ancak 1993 yılında kurulan Antalya,
Diyarbakır, Erzurum, Eskişehir, İzmit, Mersin, Samsun B.Ş.B.leri farklı bir
statüdedir. Çünkü belediye sınırları içerisinde ilçe belediyesi yoktur. Bunun
yerine oluşturan alt kademe belediyeleri kurulması öngörülmüştür.
Böylesine tutarsız bir uygulamanın nedeni, merkezi yönetim
yönünden yeni ilçeler kurmanın ağır maliyetine katlanmak istenmem esidir. B.Ş.B.kurulmasının önde
gelen amacı siyasal yönden önem taşıdığından B.Ş.B. kurulmakta , ilçe
belediyeleri ise alt belediyelere dönüştürülerek sorunun çözümlenmesine
çalışılmaktadır (Nadaroğlu,1994:203).
Büyükşehir belediyeleri belediye nüfusunun önemli bir oranını
kapsamaktadır. Tablo-19' da B.Ş.B.'nin nüfus değişimi gösterilmektedir.
Tablo-19: Büyükşehir Belediyelerinin Nüfuslarının Değişimi
| |
1989 |
1994 |
Yıllık Değişim % |
| Top. Belediye Nüfusu (A) |
36,521 |
43,723 |
3,67 |
| B:%:B'si Nüfusu (B) |
14,223 |
17,678 |
4,44 |
| (B)/(A) % |
38,94 |
40,42 |
------ |
1989 yılında 14.223 milyon olan B.Ş.B. nüfusu toplam nüfusun yaklaşık % 25'ini,
belediye nüfusunun % 38'ini oluşturmaktaydı. 1994'de belediye nüfusunun % 40'ı
B.Ş.B. sınırları içerisinde yaşamaktadır. |
|