B.BÜYÜK KENT BELEDİYELERİNİN VE DİĞER BELEDİYELERİN GÖREVLERİ ARASINDA EĞİTİM HİZMETİNİN YERİ

            Büyük kent belediyelerinin görevleri 3030 sayılı yasanın 6. maddesinde belirtilmiştir. Maddede büyük kent belediyelerinin eğitim hizmetleri ile ilgili görevleri şu şekilde sıralanmaktadır:

            e.) Çevre sağlığı ve korunmasını sağlamak, 1., 2. ve 3. sınıf gayri sıhhi müesseselerin gıda ile ilgili olanları hariç açılış ve çalışmalarına ruhsat vermek, 

            f.) Yeşil sahalar, parklar ve bahçeler yapmak, sosyal ve kültürel hizmetleri yerine getirmek, spor, dinlenme, eğlence ve benzeri yerleri yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek,

            Yasaya göre, büyük kent belediyelerinin görevleri arasında sayılmayan ve yürürlükteki mevzuatla belediyelere verilen görevler de ilçe belediyelerince yürütülür. Ayrıca;

            * "Yeşil sahalar, parklar ve bahçeler yapmak, sosyal ve kültürel hizmetleri yerine getirmek, spor, dinlenme, eğlence ve benzeri yerleri yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettirmek" görevlerinin ilçe belediyelerince de yapılabileceği, bu görevlerden hangilerinin ilçe belediyelerince yürütüleceğinin yönetmelikle belirtileceği yasanın 6. maddesinin “b” fıkrasınca hükme bağlanmıştır.

            1580 ve 3030 sayılı yasalara dayanarak hazırlanan tablo büyük kent ve ilçe belediyelerinin farklı ve ortak nitelikteki sosyal ve kültürel görevlerini göstermektedir. Büyük kent belediyeleri görevlerinin gerektirdiği hizmetleri, mali ve teknik olanakları ile nüfus ve hizmet alanını dikkate alarak, bu hizmetlerden yararlanacak olan ilçe belediyeleri arasında dengeli bir biçimde yürütmek durumundadır. Ayrıca büyük kent ve ilçe belediyeleri görevlerini yürütürken, 1580 sayılı Belediye Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümleri ile belediyelere tanınan hak, yetki, imtiyaz ve muafiyetlerden de faydalanabilmektedirler.

Tablo 1. BÜYÜK KENT VE İLÇE BELEDİYELERİNİN GÖREVLERİ 

            3030 sayılı yasadaki görevlerin paylaşımında, kimi görevlerin ortaklaşa yürütülebileceği noktasından kaynaklanan bir karışıklıktan söz edilebilir. Bu karışıklık hizmetlerin yeterince hızlı ve verimli yapılmasını önleyici bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır.

            Görüldüğü gibi yasalar ile belediyelere pek çok görev yanında sosyal ve kültürel hizmetler ve çevre sağlığı hizmetlerinde de görevler verilmiştir. Ancak bu hizmetlerden tümünün sözkonusu belediyelerce sağlıklı bir şekilde yerine getirebileceklerini düşünmek zor görünmektedir. Çünkü belediyelerinin teknik olanakları, özellikle de finansal kaynakları yeterli düzeyde bir hizmeti mümkün kılmamaktadır.

            Oysa yerel yönetimlere “görevleri ile orantılı gelir kaynakları” sağlanacağı 1982 Anayasası’nın 127. maddesi ile öngörülmüştür. Bu hükme rağmen belediyeler, hizmetleri için gerekli gelir kaynaklarından yoksun durumdadırlar. Merkezi yönetimin yerel yönetimler üzerindeki egemen konumunu sürdürme çabası ve onları ekonomik bakımdan kendilerine bağımlı halde tutma arzusu bu yoksunluğu oluşturan nedenler arasında yeralmaktadır.

IV.TÜRKİYE'DE BELEDİYELERİN YÜRÜTTÜĞÜ EĞİTİM VE KÜLTÜR HİZMETLERİ

           3030 sayılı yasa tarafından büyük kent belediyelerine verilen görevler yeterince ayrıntılı olmadığı ve çok genel ifadeler içerdiği için bu işlerin tam anlamıyla anlaşılabilmesi için 1580 sayılı Belediye Yasası'nın tüm belediyelere ait olarak düzenlediği hükümlere şamil olduğu açıktır. Genelde eğitim ve kültür hizmetlerinde büyükşehir belediyelerinin ve diğer belediyelerin çalışma alanları paralellik göstermektedir. Ancak, eğitimin Türkiye’de büyük şehirlerde ön plana çıktığı düşünülürse büyük kent belediyelerinin bulunduğu ve hızlı-yoğun bir kentleşmenin yaşandığı yerlerde yapılan çalışmalar göz önünde tutularak mevzuat ve hizmet incelemesi yapılacaktır.

            A.YEREL YÖNETİMLERİN YÜRÜTTÜĞÜ EĞİTİM VE KÜLTÜR HİZMETLERİNİN YASAL DAYANAĞI

            1. 1930 Tarihli ve 1580 Sayılı “Belediye Kanunu”

            1580 sayılı yasa belediyelerin görevlerini 15. maddesinde ayrı ayrı belirtmiştir. Bu görevlerden eğitim ve kültüre ilişkin olanları şöyle sıralanabilir:

            * "Halk için kütüphane ve okuma salonları açmak, belediye bahçeleri, fidanlıkları, çocuk bahçeleri, oyun ve spor yerleri yapmak, belediye koruları yetiştirmek, bunları korumak ve işlemek" (md. 15/33.),

            * "Fakir ailelerin ikiz çocuklarına alelumun öksüz, fakir, kimsesiz çocuklara para, hekim, ilaç, yeme, içme, giyme, barınma, tahsil, terbiye cihetlerinden yardım etmek, fakir hastalara meccanen (karşılıksız) bakmak, ilaç vermek, fakir cenazelerini meccanen kaldırmak, alil, işten aciz olup da bakacak kimsesi olmayanlara bakmak" (md. 15/34.),

            * "Belediye tiyatrosu, sineması, belediye oteli ve gazinosu, halk müzeleri ve hayvanat ve nebatat bahçeleri yapmak ve idame etmek ve yaptırıp işletmek" (md. 15/59.),

            * "Zabıtai belediye memuru, belediye fen memuru, yapı kalfası ve yapıcı ve muhtelif meslek ustaları gibi beldenin ve belediye idaresinin muhtaç olduğu meslekler erbabı yetiştirmek üzere kurslar, dersler, gece ve hafta tatili günü dershaneleri ve ikmal ve çırak, ev kadını mektepleri açmak ve idare etmek" (md. 15/72.).

            Bu görevlerden 33 ve 34'üncü bentlerde belirtilenler zorunlu nitelikli, 59 ve 72'nci bentlerde yeralanlar ise isteğe bağlı olan görevlerdir.

Ayrıca, 222 sayılı “ilköğretim ve eğitim kanunu” ile yerel yönetimlere eğitim konusunda bazı görevler de yüklenmektedir. Bu kanuna göre yerel yönetimler de; yetiştirici ve tamamlayıcı sınıflar ve kurslar ve Okul öncesi kurumları açabilirler.

           2. 1984 Tarihli ve 3030 Sayılı “Büyük Şehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun”

            Büyük kent belediyelerini konu alan 3030 sayılı yasa da bu belediyelere eğitim ve kültürle ilgili görevler vermektedir. Ancak bu konuda pek detaya girilmemiştir. Söz konusu yasanın 6. maddesindeki "a" fıkrasının “f” bendinde eğitim ve kültürle ilgili olarak yeşil alanlar, parklar, bahçeler oluşturmak, spor, eğlence ve dinlenme yerleri kurmak gibi görevler arasında "toplumsal ve kültürel hizmetleri yerine getirmek" gibi dolaylı olarak bir değinme yapmakla yetinilmiştir.

            Büyük kent ilçe belediyeleri de 1580 sayılı yasa ile belediyelere verilmiş olan ve yukarıda sayılan görevleri yerine getirmekle yükümlü bulunmaktadırlar.

            3-İl Özel İdareleri

13 Mart 1329 tarihli ve 1414 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 78. maddesinde il özel idarelerinin görevleri sayılmış ve bu görevler arasında eğitim hizmetlerinin ne şekilde yapılacağı hükme bağlanmıştır. İl özel idarelerinin eğitim hizmetlerine ilişkin görevleri   Maddeye göre şu şekildedir;

1. Okul öncesi eğitim, özel eğitime muhtaç çocuklar için eğitim, ilköğretim ve ortaöğretim okulları ile dengi meslek okullarının arsa ve binalarını temin etmek, yapım, bakım, onarım ve donatımlarını sağlamak,
2. Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenecek esaslara göre ve bu Bakanlığın bilgisine ve denetimine tabi olarak meslek kursları, yetiştirici ve tamamlayıcı kurslar açmak,
3. Öğrenci yurtları yapmak, işletmek, muhtaç öğrencilere yardımcı olmak, karşılıklı veya karşılıksız burs vermek, zorunlu temel eğitim öğrencilerinin okullara taşınmasına yardımcı olmak, bu konuda diğer mahalli idarelerle işbirliği yapmak,
4. Toplum içinde ailenin ve kadının saygınlığını ve yerini güçlendirici her türlü tedbiri almak,
5. Milli Eğitim Bakanlığınca, il özel idarelerince yönetilmesi ve yürütülmesi uygun görülen eğitim hizmetlerini, Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulacak yönetmelik hükümlerine göre yerine getirmektir.

B.TÜRKİYE'DEKİ BELEDİYELERİN YÜRÜTTÜĞÜ EĞİTİM VE KÜLTÜR HİZMETLERİNİN ÇEŞİTLERİ

Türkiye'de belediyeler, hemşehrilerinin kent kültürünü benimsemelerini sağlamak, kültür ve sanat alanındaki ihtiyaçlarını karşılamak, istihdam sorunlarına çözüm bulmak, yerel demokrasi kültürünü geliştirmek ve yerel halkın eğitim düzeylerini artırmak gibi amaçlara yönelik olarak çeşitli hizmetler yürütmektedirler. Bu hizmetleri dört ana başlıkta toplamak mümkündür:

1.      Halk Eğitimi Hizmetleri,

2.      Kültür ve Sanat Alanındaki Hizmetler,

3.      Örgün Eğitim ve Öğretime Yönelik Hizmetler,

4.       Personele Verilen Hizmet İçi Eğitim.           

1.            Halk Eğitimi Hizmetleri

            Halk eğitimi, genel olarak örgün eğitim olanağından yoksun kalan kişilere (çiftçiler, işçiler, küçük esnaf vb.) hem kendi işlerinde hem de ulusal kalkınmada yararlı olabilecek bilgi ve becerileri kazandırma işi olarak tanımlanmaktadır. Bununla beraber kimi eğitimcilere göre halk eğitimi, örgün eğitim alma olanağı bulunmayanlara verilen eğitimden, üniversite mezunlarına kadar bütün yetişkinlere en yeni bilgi ve becerileri kazandırmak için girişilen her türlü çalışmayı kapsamaktadır.

            Kırsal alandan gelerek kent hayatına başlayan kişilerin kentsel yaşama uyum sağlamada karşılaştıkları sorunların çözümüne yönelik olarak büyük kent belediyelerinin ve bu şehirlerin merkez belediyelerinin yürüttüğü eğitim hizmetlerinin en önemlisi halk eğitimi hizmetleridir. Bu kişilerin kentsel mesleklere yöneltilmeleri, eğitilmeleri, istihdam olanaklarının geliştirilmesi, kentle bütünleştirilmeleri, köylülükten kentliliğe geçiş yapabilmeleri, kısaca kent kültürünü benimsemeleri, özümsemeleri ve yaşama geçirmeleri için halk eğitimi etkinliklerine zorunluluk bulunmaktadır.

            Kısa adı "IULA" olan Uluslararası Yerel Yönetimler Birliği, çeşitli ülkeleri kapsayan bir araştırmada, halk eğitiminin yerel yönetimleri doğrudan ilgilendiren bir etkinlik alanı olduğunu vurgulamıştır. Halk eğitiminin yerel toplumların ihtiyaçlarına dayalı olarak yürütülmesi gerektiğine göre yerel yönetimlere bu konuda önemli görevler düşmektedir. Gerçekten de yerel nitelikli eğitim sorunlarıyla ilgili en doğru ve en yerinde kararları alabilecek kuruluş oradaki yerel yönetim birimidir. Yerel yönetimler merkezi yönetim tarafından çıkarılan yasaların belirlediği sınırlar çerçevesinde halk eğitimi etkinliklerinde bulunabilmektedirler. Bununla beraber halk eğitimi sadece yerel yönetimlerin sorumluluğuna bırakılmış değildir. Merkezi yönetimin de, hükümet dışı gönüllü kuruluşların da bu konuda yürüteceği çeşitli halk eğitimi etkinlikleri bulunmaktadır. Burada önemli olan, yerel yönetimlerin, merkezi yönetimin halk eğitimi kuruluşları ve sivil toplum örgütleri ile uyumlu bir işbirliğini sağlamada eşgüdüm görevi yüklenmesidir.

            Türkiye'de belediyelerinin halk eğitimi alanında yürüttüğü hizmetlerin başlıcaları şunlardır:

            * 0-6 yaş kümesindeki çocuklar için okul öncesi eğitim ve bakım etkinliklerinin düzenlenmesi.

Bazı Belediyelerin Bu Hususta Yürüttüğü Çalışmalar Şu Şekildedir;

            Ankara Keçiören Belediyesi tarafından Eğitim Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğüne bağlı Aktepe Mahallesinde Aktepe Kreşi, Kalaba Mahallesinde Fatih Kreşi ve Tepebaşı Mahallesinde Tepebaşı Kreşi ile her yıl toplam 150 çocuğa bakılmakta ve ilköğretim öncesi hazırlık eğitimi verilmektedir. Kreşler personel çocukları ile Keçiören'de ikamet eden hemşehrilere hizmet vermektedir. Maliye Bakanlığının her yıl ocak ayında belirttiği asgari kreş ücretine çok cüzi bir miktar ekleyerek (2002 yılı için 50 milyon +10 milyon= 60 milyon TL.) kreş ücretini belirlemektedir. Kar amacı güdülmemektedir. Her kreşte (4)öğretmen, (1)aşçı ve (2) hizmetli ile 3-6 yaş grubundaki çocukları ilköğretime hazırlamaktadır. Kız Meslek Liseleri Çocuk Yetiştirme ve Geliştirme bölümü öğrencileri de (her kreşte yaklaşık 20 kişi) kreşlerimizde sürekli staj yapmakta ve çocuklar ile ilgilenmektedirler.

Yenimahalle Belediyesi’nin hizmet birimleri arasında yer alan Kreş Şefliği, yıl içinde yaşanan ekonomik kriz nedeniyle bakımı yapılan çocuk sayısı kapasiteyi zorlayacak kadar artmış,  83 çocuk sayısına erişilmiştir. Şeflik ayrıca, her yıl 23 Nisan’da Cumhuriyetin Başkenti Ankara’yı gezdirmek üzere Ankara dışından davet edilen İlköğretim çocuklarına ev sahipliği yapmakta ve Müdürlüğün sosyal etkinliklerinde görev almaktadır. Kreş çocuklarına  standart eğitim dışında heykel, seramik, jimnastik, bilgisayar, halkoyunları, drama, bale, İngilizce, kurslarına katılma olanağı sağlanmaktadır.

            Çocukları ilkokul öncesi okula hazırlayan, onların bedensel ve ruhsal gelişmelerine yardımcı olan anaokulları, kreşler ve anasınıflarının açılması çocuklar için son derece yararlı olmaktadır.

            * Bayanlar için biçki, dikiş, nakış, halıcılık gibi el sanatları kurslarının  açılması.

Bu Konuda Belediyelerce Yapılan Bazı Çalışmalar Şöyledir;

      Kadın El Emeği Pazarı (Anadolu Bahçeleri) kadınlarımıza el becerilerini geliştirme imkanı sağlayan Yenimahalle Belediyesi, son olarak SHÇEK işbirliği ile  Türkiye’nin ilk  pilot uygulaması olarak Anadolu bahçeleri adı altında sadece kadınlarımızın kendi el ürünlerini pazarlayacağı pazarın ilkini Çayyolu Atapark’ta açmış, ikincisini  Yenimahalle Taşkın sokakta açmak üzere hazırlığını tamamlamıştır. Anadolu Bahçeleri Yenimahalleli kadınların ev ekonomilerine ve ekonomik özgürlüklerine katkıda bulunacaktır.

            * Okuma yazma kurslarının açılması.

            Şişli Belediyesi tarafından başlatılan ücretsiz okuma-yazma kurslarında, bugüne kadar 4 binin üzerinde kişi, bitirme sertifikası alarak hayatlarında yeni bir döneme başladı. Belediyenin başlattığı kurslara katılanlar, dört aylık dilimler halinde toplam 8 aydan oluşan bir eğitime tabi tutuluyor. Kurs boyunca tüm ihtiyaçları belediye tarafından karşılanan, çoğunluğunu Şişli’li ev hanımlarının oluşturduğu kursiyerler, eğitim süresini başarıyla tamamladıklarında, kendilerine Milli Eğitim Müdürlüğü’nden onaylı bitirme sertifikası veriliyor. Şişli Belediyesi Eğitim ve Kültür Müdürlüğü’nün Esentepe, Osmanbey, Feriköy ve Ayazağa’daki dört ayrı derslikte sürdürdüğü okuma-yazma kurslarını, bugüne kadar 4 binin üzerinde kişi tamamlayarak diploma aldı. Halen 600 kişi de, sertifika alabilmek için eğitim görmeye devam ediyor.

            * Halkın bilgi ve becerisini artırmak, meslek edinmelerine yardımcı olmak amacıyla bağcılık, demircilik, elektronik cihaz (radyo, TV, video, teyp gibi) tamirciliği, bilgisayar kullanımı ve programcılığı, ciltçilik, aşçılık gibi alanlarda kursların verilmesi.