İL ÖZEL İDARELERİNİN ORGANLARI

İ.Ö.İ. tüzel kişiliği olan kamu kuruluşlarıdır. Tüm tüzel kişilerede olduğu gibi özel idarelerde de tüzel kişilik adına hukuken bağlayıcı eylemlerde bulunacak organlara gereksinim vardır. Bu organlar;

i) Vali
ii) İl genel meclisi ve
iii) İl daimi encümeni'dir.

1. VALİ: Vali,il'de merkezi idarenin yürütme organıdır. Vali Bakanlar kurulu kararı ve cumhurbaşkanının onayı ile atanır ve merkezi idarenin ildeki en büyük temsilcisi konumundadır. Hem merkezi idare temsilcisi konumunda olan hem de yerel bir yönetim birimi olan İ.Ö.İ.'nin başında görev yapması bu yerel idare biriminin özerkliği konusunda tartışmalara yol açmaktadır. Valinin görev ve yetkileri üç grupta ele alınabilir. Bunlardan birincisi valinin İl genel meclisi ile olan ilişkileridir. Vali il genel meclisine başkanlık eder, meclisi belli zamanlarda toplantıya çağırır, meclisin gündemini belirler, il genel meclisinin her toplantı yılı başında aldığı kararların uygulanması ve yürütülmesine ilişkin raporları İçişleri bakanlğına gönderir, il genel meclisi kararlarına karşı Danıştaya itiraz edebilir, İl Genel Meclis Üye tam sayısının yarısına düşmesi halinde durumu ilçe seçim kuruluna bildirir.

İkinci grupta valinin il daimi encümeni ile olan ilişkileri ele alınabilir. Vali, il daimi encümenine başkanlık eder,encümenin kararlarını yasalara, tüzüklere, yönetmeliklere veya kamu yararına aykırı gördüğü takdirde, kararı takip eden ilk toplantıda gündeme alabilir, kesinleşen encümen kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Vali uygulamanın iptali için idari yargı mercilerine başvurabilir. Üçüncü grupta valinin yürütmeye ilişkin görevleri ele alınabilir. Vali, İ.Ö.İ.'ne verilen hizmetlerde yürütme yetkisini İ.Ö.İ. müdürlüğü ve merkezi idare teşkilatının ildeki kuruluşları aracılığı ile kullanır. Kesin hesapları hazırlatıp il genel meclisine sunar. Her yıl il genel meclisi toplantısından önce İ.Ö.İ. bütçesini düzenletir, il daimi encümeninde incelendikten sonra il genel meclisine verir, il genel meclisinin kabul ettiği bütçeyi İçişleri bakanlığına gönderir. İ.Ö.İ.bütçesi olağan gelirlerinin üçte birini aşmayan borçlanmalar için, il genel meclisine tavsiyelerde bulunur. Vali il bütçesinin ita amiridir (Aytaç, 1978; Özer, 1989:80-82).

2.İL GENEL MECLİSİ İl genel meclisi, İ.Ö.İ.'nin en yetkili karar organıdır. Üyeleri, ilçeler itibariyle nüfus esasına göre 5 yıl için seçilirler (Karataş, 1992:215). İl genel meclisi üyeleri seçimi tek dereceli ve nispi temsil yöntemine göre yapılmaktadır (Nadaroğlu,1989:283). İl genel meclisi üyelikleri için, son genel nüfus sayımı sonuçlarına göre,

Nüfusu 25.000'e kadar olan ilçelerde 2
Nufusu 25.000'den 50.000 e kadar olan ilçelerde 3
Nüfusu 50.001'den 75.000'e kadar olan ilçelerde 4
Nüfusu 75.001'den 100.000'e kadar olan ilçelerde 5

asil üyelik ve aynı sayıda yedek üyelik hesaplanır. Nüfusu 100.000'den yukarı olan ilçelerde fazla her 100.000 nüfus için bir asil bir yedek üye ilave olunur (Tortop,1984:83). İl genel meclisi; il adına akar almak, satmak, değiştirmek, bunlardan bazılarını genel hizmetler için ayırmak, bayındırlık, eğitim ve sağlık hizmetleri için yasada belirlenen ölçüler dahilinde borçlanmak, il bütçesine dahil olan yapım ve tamir keşif planlarının teknik yönü dışındaki konuları incelemek ve karara bağlamak, karma encümenin aldığı kararları kabul veya reddetmek vb.yetkilere sahiptir (Özer,1989:86).

3..İL DAİMİ ENCÜMENİ İl daimi encümeni, İ.Ö.İ.'nin, karar alma, icrai yetkiler kullanma, danışma nitelikli görüş bildirme ve denetleme işlevlerini yerine getiren bir organdır. İl daimi encümeni genel meclisin üyeleri arasından seçeceği 5 asıl 5 yedek üyeden oluşur. Görev süresi 1 yıldır. Üyelerin ayrı ayrı ilçelerden olması gerekir (Kaya,1990:133).

İ.Ö.İ. müdürü, köy hizmetleri il müdürü, bayındırlık ve iskan müdürü encümenin doğal üyeleridir. Encümen, yasalarla İ.Ö.İ.'ne verilen görevler konusunda, vali tarafından gönderilen işlerde karar verir. İl genel meclisinin toplantı halinde bulunmadığı zamanlarda olağanüstü durumlarda il genel meclisi adına karar verebilir. İl genel meclisinin bu kararı daha sonradan onaylaması gerekmektedir. Vali, il encümen kararlarını yasalara, tüzüklere, yönetmeliklere, kamu yararına aykırı gördüğü takdirde kararın takip eden toplantıda ikinci kez görüşülmesini isteyebilir. Encümen, kararında 2/3 çoğunlukla israr ederse encümen kararı kesinleşir. Vali gerekli gördüğünde yargı yoluna başvurabilir (Nadaroğlu, 1989 s.283).

İl daimi encümeninin; bütçeyi incelemek ve düşüncelerini bildirmek, aylık harcamalara ilişkin cetvelleri ve harcama belgelerini bütçeye ve mevzuata uygunluk yönünden incelemek, İl bütçesinde bölümler içinde maddeler arasında ödenek aktarması yapmak, mahalli hizmetlere ilişkin projeler hakkında düşüncelerini bildirmek, Bakanlar Kurulu kararı ile belirlenen esaslar çerçevesinde yıllık programlar gereğince yapılacak yatırımların, müşavirlik, mühendislik ve benzeri proje ve kontrol hizmetlerinin yaptırılmasına karar vermek, İ.Ö.İ.'ce yapılacak hizmetlerin karşılığı olan ücret tarifesini düzenlemek ve meclise sunmak, İ.Ö.İ. ile ilgili konularda yasaklayıcı tedbirler almak ve uymayanlara cezai yaptırımlar uygulamak, İhaleleri bizzat veya ilgili daire aracılığı ile yapmak veya yaptırmak gibi görevleri vardır (Özer,1989:94).