Coğrafi Bilgi Sistemleri (GIS), verilerin coğrafi olarak elde edilmesi, saklanması ve analiz edilmesinde kullanılan bilgisayar yazılımı ve donanımı içerir. GIS tamamen bilgisayarlaştırılmış haritalama teknolojisidir. Dolayısıyla bilgileri haritaya çevirmektedir. (Dash,1998:58). GIS’ in temel noktası uzaysal (spatial) olarak tanımlanmış verileri içermesidir (Smith,1998:2.84). Dolayısıyla görüntü açısından yol bir çizgi, sokak lambaları birer nokta gibi görünmektedir (Mahoney,1998,s.45). Her ne kadar böylesi bir görüntüsü varsa da bilgileri çabuk biçimde ve etkin haritalara dönüştürmektedir (Klosterman,Xie,1997:176). Dolayısıyla GIS coğrafi verilerin elde edilmesi, saklanması, analiz edilmesi ve sunulmasında kullanılan bilgisayar destekli bir sistemdir.

Coğrafi Bilgi Sistemlerinin Yerel Yönetimlerdeki Yeri ve Önemi

GIS son yüzyılın en önemli bilgi teknolojisi olarak kabul edilmektedir. Üniversiteler, maden şirketleri, belediyeler, hükümet birlikleri, perakendeciler ve danışmanlık firmaları dahil halihazırda kullanıcıları vardır. Bu sistem, gerekli ekonomik çevresel ve politik sınırlamaları belirlemek ve kontrol altında tutma kabiliyetine sahiptir (Baban, Flannagan,1998:139). Bu anlamda GIS bilgisine sahip kişilere olan talep de her geçen gün artmaktadır. Zaten GIS, şirketlerin çevrelerini daha rekabetçi yapmak amacıyla “varlıklarını idare etmede” çok büyük bir öneme sahiptir (Dash,1998:59). GIS Amerika da büyük bir kullanıma sahiptir. Örneğin 1993 yılında Tucaloosa County Ala.‘da şehrin 80.000 arazisinin ve sahiplerini vergi açısından değerlendirmek amacıyla ilgili kayıtları haritaya aktaran bir GIS programı oluşturulmuştur. Böylece vergi denetleme elemanları şehir genelinde özellikli haritaları kullanmışlardır(American City&County,1998:40). Buna benzer şekilde GIS imaj dosyası (resimleme) ile özel ve kamu olarak bölümlenmiş arazilerin belirlenmesinde de kullanılabilmektedir (Pfab,Witkowski, 1997:354).

Bunun yanında GIS kullanılmasının maliyet azaltıcı bir etkisi de bu anlamda söz konusudur. Örneğin Florida Biomass Yiyecek ve İktisadi Kaynak Departmanlığı, Florida üniversitesi tarafından kurulan bir GIS ile dağıtım maliyetini minimize etmiş ve ekonomik verimliliği artırmıştır (Biocycle,1998:22). GIS kullanılmasının en önemli iki yararı şudur ; birincisi belirli bir bölgedeki bütün resimlere ve linklere ulaşılabilir, ikincisi veri tabanındaki haritalar kendi aralarında link edilebilir (Friedrich, Blystone,1998:188). Bunun yanında GIS ve uzaysal bilgiler aynı zamanda çevre raporlama ve izleme, bölgesel politika kararlarının ve bölgesel planların etkinliğinin değerlendirilmesi ve kaynak kullanım izinlerine ait konuları içeren kararlarda da yaralı olmaktadır.(Watkins, Cocklin,199:40):

Kamusal Hizmet Pazarlamasında Sürdürülebilir Kalkınma ve Coğrafi Bilgi Sistemleri

GIS özelikle yerel yönetimlere sürdürülebilir kalkınmada aldıkları rol bakımından etkin bir destek sağlamaktadır. GIS sürdürülebilir bir gelişme stratejisi içinde şehir gelişiminin formüle edilmesi, uygulanması ve izlenmesinde kullanılan bir araç olarak günümüzde yerini almış durumundadır (Yeh, Xia, 1997:193). Buna paralel olarak yine doğal kaynak yönetimini destekleyici bir rolü vardır (Harris, Hopkinson,1997:112). Sürdürülebilir kalkınma kapsamında katı atık yönetiminde maliyet ve fayda karşılaştırılmasında etkin bir değerlendiricidir (Golueke,1997:29).

1. Eğitim ve Sosyal Hizmetler

2. Finansman

3. Yönetim

4. Kentsel Gelişme

5. Kamu Hizmetleri

6. Sağlık ve Güvenlik

GIS' in sosyal servislerde genel kullanım alanları ise şunlardır; (Robertson, Wier,1998:235) ;

- Okullar

- Hastane ve klinikler

- Park ve eğlence yerleri

- Toplu merkezler

a. Eğitim alanında GIS temel olarak eğitim amaçlı çalıştırılan otobüs ve diğer araçların yol güzergahlarının çıkarılması için kullanılır. Ayrıca, yeni yapılacak okulların konumlarının belirlenmesi, okul kayıtlarının ayrıntılı ve bölgesel analizinde de yararlanılır.

b. Sosyal Hizmetler de ise; hizmet eğilimlerini tanımlamak ve aile demografisinin analizi, sosyal hizmet merkezleri için en uygun personel alımı analizi, nüfus göçü eğilimlerinin analizi, geleceğe yönelik tercihlerin analizi, hizmetlerin bölgesel dağıtımının analizi, hizmet istatistik analizi, spesifik hizmet analizi, kaynak dağılım kararlarının analizi ve yerleşim planlaması alanında kullanılmaktadır(eitek.com/ geducat.html, 1996).

c. Finansmanda GIS temel olarak hizmet maliyetleri için kullanılır. Diğer kullanım alanları şunlardır (eitek.com/gfinance.html,1996); Pazar analizi, konut ve ticari emlak satış analizi,veri yönetimi/güncelleştirme,sahiplik transferleri, değerlendirme bilgileri, konut bilgilerini izleme, kira/ev sahibi oranlarının takibi, emlak araştırmaları, kişisel emlak değerlemesi, emlak kayıtları,işletme vergilerinin izlenmesi,vergi ödemeleri,vergi ödemeyenlerin hem kişisel hem de bölgesel olarak izlenmesi alanlarında kullanılmaktadır.

d. GIS yönetim alanında hizmet koordinasyonu ve seçim yönetimi açısından etkinliği vardır. Ayrıca; oy verme yerlerinin belirlenmesi, politik bölgelerin ve sınırların tespiti, mahalli gelişmelerin izlenmesi, seçmen kayıt analizi, politika kararlarını destekleme, arazi kayıt yönetiminde kullanılabilir. (eitek.com/gmanage.html, 1996.).

e. Kentsel Gelişme açısından şehirler ve belediyeler, GIS'i bilgi hizmetleri açısından kullanabilir. Diğer kullanım alanları şunlardır (eitek.com/gurban.html, 1996); Yapılan yeni iş etkilerin analizi,fizibilite çalışmalarını yönetme,fayda/maliyet analizleri,stratejik planlar,mali etkilerin analizi, yer analizleri, bölgesel gelişim analizleri, boş arazi envanterlerinin çıkarılması.

f. Diğer Kamu Hizmetleri açısından GIS kamu işlerinde otobüs güzergahları,araçların bakımı,trafik kazalarının analizi,trafik yoğunluğunun analizi,park yerlerinin analizi,trafik ışıklarının yerleri ve bakımı,ulaşımın planlanması, kamu ulaşımından yararlananların analizi,demiryolu ulaşımının planlanması,dizaynı ve tesis yönetimi, elektrik dağıtım şebekesinin yönetimi,elektrik direklerinin yerlerinin belirlenmesi, elektronik aktarıcıların yükleme analizi, su akış/talep analizi,telefon kablolarının yerleştirilmesi, kanalizasyon projelerinin düzenlenmesi, kanalizasyon borularını yerlerini belirlenmesi, gaz dağıtım tesislerinin yer tespiti ve analizi,bakım yönetimi, tesis planlama kararları,kamusal su arz yerleri ve bunların bakımı ile analizi, caddelerin aydınlatılması, kartograf haritalama, genel planlama ve faaliyetlerin belirlenmesi,yol envanterlerinin çıkarılması,yol yapımları,caddelerin döşenme ihtiyacının belirlenmesi,atık su kontrolü, tematik haritalama, arazi özelliklerine ilişkin bilgi alma alanlarında kullanılabilir (eitek.com/gpworks.html, 1996.).

g. Sağlık ve Güvenlik alanından; gelişmelerin nerelerde yoğunlaştığının belirlenmesi, en çok sağlık hizmeti bekleyen bölgelerin belirlenmesi, hangi bölgede sağlık personeline ihtiyaç olduğu, gelecekte nerelerin sağlık açısından denetleneceği, zararlı maddelerin bulunduğu yerlerin tanımlanarak doğal afetlerin öncenden saptanması, istenen yere en hızlı ve nasıl gidileceğinin belirlenmesi, temizlik prosedürlerinin hazırlanması, sel alabilecek yerlerin tespiti, metro duraklarının yerleri, zararlı maddeleri taşıyan araçların güzergahları, barınak yerlerinin planlanması,yangın istasyonlarının yerlerini analizi, yangın musluklarının yerlerinin optimizasyonu, yangına acil karşılık verme analizi, acil yardım elemanlarının ve ekipmanlarının yerleri ve istasyon bölgeleri, kaynak tahsisat kararlarının analizi, su kalitesinin izlenmesi, hasta dağılım analizi, suç oranlarının analizi, tutuklama istatistiklerinin analizi, kaza bölgelerinin analizi, spesifik suç analizleri, çöp taşıma güzergahlarının analizi,çöp atık yerleri, katı atık yerlerinin tespiti alanlarında kullanılabilir(eitek.com/gsafety.html, 1996)

Sonuç

Yerel yönetimler artık çok önemli bir role sahiptir. Yerel yönetimlerin yapacağı faaliyetler doğrudan halkın yaşantısını etkilemektedir. Post-modern ortam içinde tüketicilerin yada halkın istekleri çok hızlı değişmektedir. Bu nedenle halka verilen hizmetlerin de hızlı biçimde halka sunulması gerekmektedir. Bilgisayar teknolojisinin kullanıldığı günümüzde yerel yönetimlerinde aynı oranda hizmetlerinde ilerleme kaydetmeleri gerekmektedir. GIS yerel yönetimler açısından faydalanabilecek bir gelişmedir. Hizmet pazarlamasının temelinde “hizmetin tüketiciye götürülmesi” olduğu dikkate alınırsa GIS bu amaca çok büyük destek sağlamaktadır. Hem verilecek hizmetin kalitesi artacaktır hem de halkın istek ve problemlerine gerektiği zaman ulaşma imkanı doğacaktır.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

American City & County, “ County’s Tax GIS Grows in Popularity”, Vol: 113, Issue: 4, April 1998,s.40.

Baban M.J. Serwan, Flannagan Joseph,” Developing and Implementing GIS–Assisted Constraints”, Planning Practice & Research, Vol:13, Issue:2, May 1998,s.139.

Biocycle” Using GIS to Help Deliver Biomass”, Vol:39, Issue: 4, April 1998,s.22.

Bioscience “ Internet Teaching Resources for Remote Sensing and GIS”, Vol:48, Issue:3, March 1998, s.188.

Dash Julekha”, Charting a New Course with GIS”, Software Magazine, Vol:18, Issue:9, July 1998, s.59.

Gates Lana, “ GIS Puts Supply Chains on the Map”, Software Magazine,Vol:17, Issue:10, September 1997, s.69

Golueke Clarence,” Managing Recyclable Food with GIS”, Biocycle, Vol:38., Issue:4, April 1997,s.29.

Harris Richard R., Hopkinson Peter,” Comparison of a Geographical Information System versus..” Journal of Soil & Water Conservation, Vol:52, Issue:2,March/ April 1997,s.112.

Internet http://www.eitek.com 1997.

Klosterman E. Richard, Xie Yichun,” Retail Impact Analysis with Loosely Coupled GIS and a Spreadsheet “, International Planning Studies, Vol:2, Issue:2, 1997, s.176.

Mahoney Diana Philips, ”Merging CAD and GIS”, Computer Graphics World, Vol:21, Issue:3, March 1998, s.45.

Pfab M.F., Witkowski E.T.F.,”Use of Geographical Information Systems in the Search for Additional Populations, or Sites “, South African Journal of Botany, Vol:63, Issue:6, December 1997, s.354

Robertson John G., Wier R. Kimberly,” Using Geographical Information Systems to Enhance Community- Based Child Welfare Services”, Child MalTreatment, Vol:3, Issue:3, Aug 1998,s.235.

Smith A. Charles,” Using GIS to Improve Estimates of Future Demand”, Journal of Property Management, Vol:63, Issue:4, August 1998,s.84.

Watkins L. Russell, Cocklin Chris,” The Use of GIS for Resource Evaluation A New Zealand Example”, Journal of Environmental Planning & Management, Vol:40, Issue:1, January 1997, s.40

Yeh Anthony Gar, Xia Li On, “ An Integrated Remote Sensing and GIS Approach in the Monitoring and Evaluation of Rapid Urban”, International Planning Studies, Vol:2, Issue:2, 1997, s.193.