Banka Ombudsmanı

Banka ombudsmanı; bankacılık hizmetlerinden faydalanan müşterilerin bankayla olan uyuşmazlıklarını mahkemeye başvurmadan çözme alternatifini sunar. Banka ombudsmanı, müşteriler ve banka temsilcilerinin eşit ağırlıkta oluşturduğu bir konsey tarafından seçildiği ve banka tarafından istihdam edilmediği için bağımsızdır. Büyük şirketler ve cirosu belli bir miktarı aşan insanlar bu hizmetlerden faydalanamamaktadır [1].

Sigorta Ombudsmanı

Sigorta Ombudsmanı, sigortalarla sigorta şirketleri arasında meydana gelebilecek uyumsuzluğu çözücü yönde rol oynar. Görevleri arasında sigorta hizmetlerinde müşteri şikayetlerini araştırmak, değişik sigorta düzenleyici kanunların uygulanmasını takip etmek, müşterileri sigorta mevzuatı konusunda bilgilendirmek, sigorta tarifeleri hakkında kılavuz yayınlamak yer alır [2].

Sigorta ombudsmanlığı da kendi arasında çeşitlenir, buna örnek olarak özel sağlık sigortası ombudsmanı verilebilir. Ombudsmanın sağlık sigortasına taraf olan hastaneler, doktorlar ve sağlık fonlarıyla ilgili problemleri araştırmak ve tavsiyede bulunmak gibi görevleri vardır [3].

Enerji Sektörü Ombudsmanı

Enerji sektörü ombudsmanının elektrik ve gaz müşterilerinin enerji şirketleriyle aralarındaki sorunları araştırma ve çözme yetkileri vardır. Ombudsmanın yetki alanına giren bazı konular; elektrik ve gaz hizmetlerinin sürekli biçimde sunulmasını sağlayıcı tavsiyede bulunma, makbuz problemleri, kredi ve ödeme hizmetleri, arızalarla ilgili şikayetler gibi konulardır. Şikayetlerin çoğu müşteri ve şirket arasında ortak bir karara varılarak çözülebilir; fakat bunun olmadığı durumlarda ombudsman, şirkete kötü hizmetten dolayı tazminat ödetebilir, hizmeti düzeltici önlemlerin fiyat ayarlamaları, hükümetin enerji politikaları ve bu sektörle ilgili mahkeme kararlarına müdahale edemez [4].

Telekomünikasyon Ombudsmanı

Telekomünikasyon sektörü ombudsmanı telekomünikasyon hizmeti sağlayan firmalar ve bu hizmetten yararlananlar arasında meydana gelen problemlerin çözümünü sağlayan kişidir. Son yıllarda internet teknolojilerinin gelişmesiyle bu kurum; internet servis sağlayıcılarla ilgili şikayetleri de kabul etmeye başlamıştır. Ombudsmanın yetki alanına giren konular; erişim problemleri, faturalama, servis aksaklıkları, web sitesi içeriği şikayetleri, e-mail ve diğer online iletişim araçları, bilgisayar ve modem dahil müşteri donanımları gibi konulardır. Ombudsman ayrıca iletişim politikalarında hükümete yardımcı olup, danışmanlık yapar, internet servis sağlayıcılarla diğer telekomünikasyon endüstrisi birimleriyle iletişimi sağlayıcı yönde rol oynar [5].

Uzun Dönem Bakımı Ombudsmanı

Bu ombudsmanlık türü özellikle gelişmiş toplumlarda çok yaygın olarak yaşlılık sırasında ev bakımı hizmetleriyle ilgilidir. Programın tarihi 1972 yılına dayanmakla birlikte ombudsmanların sayıları da oldukça fazladır. Ombudsman; bakım hizmetlerini alan hane halkının problemlerini ele alır, araştırır, düzenler, bu hizmetlerle ilgili bilgi sağlar. Hane halkının isteklerinin yetkili otoritelere karşı temsilcisidir.

Ombudsman, sağlık, güvenlik, sosyal yaşam kanunlarıyla ilgili analiz yapar, görüş bildirir ve duruma göre bu kanunları ve düzenlemeleri değiştirici yönde tavsiyede bulunabilir. Hizmeti alanlara ve halkın tümüne uzun dönem bakımı hakkında eğitir ve bilgi verir, programlara katıklımı ilerletici halk organizasyonlarını büyütmek ve programla ilgiil her türlü teknik desteği sağlamak üzere bir yönetici gibi davranır [6].

Uzun dönem bakımı ombudsmanı hakkında ele alınacak bir diğer konu da gönüllü ombudsmanlık kavramıdır. Bu anlamda gönüllü ombudsmanlık programın yürümesini sağlayıcı şekilde evleri ziyaret eden, rapor tutan ve bu konularda eğitim almış gönüllü kimselerdir [7].

Gelişmiş ülkelerde görülen diğer ombudsmanlık türleri; çevre korumasıyla ilgili olan, küçük iş ombudsmanı[8], kiracılar ve ev sahipleriyle ilgili olan, ev ombudmsnı[9], işçi sorunlarıyla uğraşan işçi ombudsmanı[10] olarak sıralanabilir. Ayrıca hizmet etkinliğini arttırmak amacıyla şirketler ve kurumlarda ombudsmanlık uygulaması başlatılmıştır. Buna örnek olarak Nasdaq Borsası Ombudsmanı’nı[11] gösterebiliriz.

D) ÇEŞİTLİ ÜLKELERDEKİ YEREL OMBUDSMANLIK YAPILARI VE ANALİZİ

i) Avrupa’da Ombudsmanlık

Genel Olarak

Son 30 yılda Ombudsmanlık kurumu İskandinav ülkelerinden kaynağını alıp, dünyada 80’den fazla ülkede örgütlenmiştir. Avrupa’da İsveç, Finlandiya, Danimarka, Norveç, Avusturya, Belçika, Bosna Hersek, Hırvatistan, Kıbrıs, Fransa, İrlanda, Litvanya, Malta, Hollanda, Polonya, Portekiz, Romanya, Rusya Federasyonu, Slovenya, İspanya, İngiltere, Almanya, Macaristan, İtalya, İsviçre’de ombudsmanlık yapıları bulunmaktadır.

Ombudsmanlık yapılanmalarında bazı ülkelerin ulusal ombudsmanları yerel yönetimlerin şikayetleri içinde yetkilendirilmişlerdir. İsveç’te değişik yetki alanlarına sahip olan 4 ombudsman, Macaristan ve Avusturya’da 3 ombudsman bulunmaktadır. İtalya’da ve İsviçre’de sadece yerel yapılarda ombudsman bulunmaktadır. Yerel ombudsmanlar Hollanda’da; Rotterdam, Hague ve Utrecht’te; Belçika’da; Antwerp, Leuven, Mecheten; İsviçre’de; Basel, Winterthur ve Zürich’te bulunmaktadır. İngiltere’de yerel yönetimlerle ilgili 3 ombudsman vardır. Bütün bunların üzerinde Avrupa Birliğinin kurumları hakkında üye ülke vatandaşlarının şikayetlerini ele almak üzere Avrupa Ombudsmanı oluşturulmuştur [12].

İngiltere’de Ombudsmanlık

Avrupa’da yerel yönetim ombudsmanlığı en gelişmiş ülke olarak İngiltere’yi gösterebiliriz. İngiltere’de 3 yerel yönetim ombudsmanı bulunmaktadır. Ombudsmanların yetki alanları değişik bölgelere göre ayrılmıştır. Alanlar; Kuzey İngiltere, Londra ve ülkenin diğer tarafları olarak 3’e ayrılmıştır.

İngiltere’de ombudsmanlar yerel yönetim komisyonu üyesidir. Yerel yönetim komisyonu; yerel yönetim ombudsmanları ve bir parlamento görevlisi tarafından oluşmuştur.

Komisyonun Fonksiyonları:

·    Ombudsman yetki alanını belirlemek,

·    Ombudsmanlara eleman sağlamak,

·    Uzlaştırıcı birim olarak görev yapmak,

·    Araştırmalar için bilgi teknolojileri sağlamak,

·    Finansal tahminler yapmak,

·    Yıllık hesaplar çıkarmak,

·    İş planı yapmak,

·    İyi yönetim için tavsiyede bulunmaktır.

Yerel yönetim komisyonu ayda bir defa toplanır. Araştırma hizmetlerine tutarlılık ve standart getirmeye çalışır. İngiliz Ombudsmanları ülke genel sekreterinin tavsiyesiyle Kraliçe tarafından atanır. Yetkileri Kent ve Kilise konseyleri dışındaki bütün yerel otoriteleri kapsar; bunlara örnek olarak güvenlik, eğitim ve yerel hizmet sağlayan yapıları gösterebiliriz. İngiliz Ombudsmanları eşit yetkidedir; birisinin araştırdığı bir konuyu bir diğeri bir daha araştıramaz.

İngiliz sistemine benzer bir biçimde Galler’de de yerel yönetim komisyonu bulunmaktadır. Komisyon; bir parlamento görevlisi ve yerel ombudsman olmak üzer iki kişiden oluşmaktadır [13].

[13] Wales Ombudsman, http://www.ombudsman-wales.org/