Avrupa Ombudsmanı

Avrupa Ombudsmanı; Avrupa Birliği Kurumlarının (Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Konseyi, Avrupa Parlamentosu, Ekonomik ve Sosyal Komite, Avrupa Merkez Bankası, Avrupa Yatırım Bankası vb.) eksik veya kötü yönetiminden kaynaklanan şikayetleri araştırmak ve çözüme ulaştırmak üzere kurulmuştur. Üye ülkelerde yaşayan herkes bu hizmetlerden faydalanabilir. Ombudsman üye ülkelerin ulusal, bölgesel ve yerel yönetimleriyle ilgili şikayetleri ele alamaz. Avrupa Ombudsman’ına dilekçeyle başvurulur. Dilekçenin belirli bir formata dahil olması beklenemez; hangi kuruma dair şikayette bulunulduğu herhangi bir üye devletin açık ve yalın diliyle yazılmış olması yeterlidir. Şikayet kaynaklandığından itibaren iki yıl içerisinde yapılmalıdır. Ombudsman mahkeme aşamasındaki, şikayetleri ele alamaz[1].

Ombudsmanlık kurumu Avrupa’da çeşitli isimlerle de anılmaktadır. Bu isimlerden bazıları:

·    Portekiz, Provedor de Justiça[2]

·    Fransa, Le Mediateur de la Republique[3]

·    İspanya’da Sevilla yöresinde, Defensor del Andaluz[4]

·    İtalya’da Toscana yöresinde, Difensore Civico della Toscana[5]

·    Almanya’da, Der Petitionschauss[6]

·    Romanya’da, People’s Advocate[7]

ii) Amerika’da Ombudsmanlık

Amerika kıtasında ombudsmanlık kavramı gelişmiştir. Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri’nde yerel yapılarda ombudsmanlar yerlerini almışken, Latin Amerika toplumlarında bu yapılanmanın ulusal bazda olduğu görülmektedir.

Kanada’da Ombudsmanlık

Kanada’da ulusal ombudsman bulunmamaktadır. Kanada ombudsmanlık örgütlenmesini yerel baza yayan dünyadaki ender ülkelerden birisidir. Kanada için örneklem olarak Ontario şehri ombudsmanı verilecektir.

Ontario Ombudsmanı yerel bazda faaliyet gösteren, yasaya bağlı, bağımsız ve tarafsız bir memurdur. Görevi yerel yönetim organizasyonları hakkındaki şikayetleri araştırmaktır. Yanlış bir şey bulduğunda problemi çözmek için tavsiyede bulunur; sonuç alamazsa bunu yasal olarak rapor eder.

Ombudsmanın araştırmaya yetkili olduğu konular; sürücü ehliyetleri, sağlık sigortası, işçi tazminatları, aile hakları, kamu hizmetlerine ulaşım, hastaların ruhsal olarak bakımı, ikametgah düzenlemesi gibi konulardır. Ombudsmanın araştırmayacağı konular; özel şirketler, doktor ve avukatlar, polis, hakim, mahkeme kararları, hükümet kararları, işsizlik sigortası gibi konulardır. Ombudsman’a dilekçe, telefon, internet sitesi, kaset kaydı, faks veya yüzyüze görüşme yollarıyla ulaşılabilir[8].

Amerika Birleşik Devletleri’nde Ombudsmanlık

Amerika Birleşik Devletleri’nde ulusal ombudsman bulunmamaktadır; örgütlenme eyalet ve belediye bazındadır. ABD yerel ombudsmanlık çeşitlerinin en çok görüldüğü yerdir. Her eyalette ombudsmanlık çeşitlemeleri vardır. Bunlardan bazıları; uzun dönem bakımı ombudsmanı, hava kirliliği, sigorta, çocuk ve genç bakımları, tarım, aile, sağlık ombudsmanlıklarıdır. Bazı belediyelerde ombudsmanlık birimi bulunmamakla birlikte bu belediyeler ombudsmanlık hizmetini bağlı oldukları eyaletlerden almaktadır.

Eyalet bazında, Oregon eyaletinde ombudsmanlık hizmetlerinin verildiği branşlar alkol ve uyuşturucu kullanıcıları, çocuk kloruma programları, engelliler, beslenme, işsizlik ve ekonomik destek, ruh sağlığı ve halk sağlığı gibi branşlardır [9]. Arizona eyaletinde ombudsman-halk yardımı adıyla da anılmaktadır. Arizona yasasına göre halk yardımı programı eyalet yönetimine halka karşı daha sorumlu ve duyarlı olma görevi getirmiştir [10]. Minnesota eyaletinde vergi yükümlüleri hakları, tarım, ruh sağlığı gibi ombudsmanlık türleri bulunur [11].

Belediye bazında Portland şehri ombudsmanını örnek verebiliriz. Portland’da ombudsman belediye başkanının da üyesi şehir konseyinde yer alır. Ofis belediye binasında bulunmakla birlikte çoğu gönüllü ombudsman olan 7 kişiden oluşmaktadır. Ombudsmanlık açısından değişik bir uygulama Portland şehrinde bulunmaktadır. Portland ombudsmanı; vatandaşlar, iş grupları ve yetkili otoriteler arasında sorunları çözmek üzere bir arabuluculuk merkezi oluşturmuştur. Arabuluculuk merkezi çeşitli programlar yürütmektedir. Bu programlardan biri polis-vatandaş arabuluculuğu programıdır. Bu program araştırmaya başlamadan; sorunu direkt olarak polis memuruyla vatandaş arasında yüz yüze görüştürme metodu da dahil olmak üzere- çözmeyi amaçlar [12]. Görüldüğü üzere ombudsmanlar kendi hizmet sunma biçimlerini de çeşitlendirmeye başlamışlardır. Klasik belediye ombudsmanlıklarından biri de Detroit’tedir. Detroit Ombudsmanının görevleri şehir halkının belediye yönetimine karşı bütün şikayetini araştırmak, halka bilgi sağlamak, eşit ve etkin olmayan kamu hizmetlerini araştırmak, otoritelere tavsiye niteliğinde görüş bildirmek ve halka sorunun çözümünü amaçlayan pratik tavsiyelerde bulunmaktır [13].

iii) Asya’da Ombudsmanlık

Asya’da ombudsmanlığın diğer kıtalara göre pek geliştiği söylenemez. Asya’da ombudsmanlığın geniş anlamda örneklerini ortadoğu ve uzakdoğuda görebiliyoruz.

İsrail’de Ombudsmanlık

İsrail ombudsmanlık kurumu 1971 yılında Devlet Kontrolörlük birimine yeni bir fonksiyon eklenerek oluşturulmuştur. Ombudsmanlık ofisi; devlet kurumları, yerel yönetimler, hükümet ofisleri ve devlet kontrolörlük yasasına tabi diğer kurumlar hakkındaki şikayetleri inceleyen 8 departmandan oluşmaktadır. Ombudsman fonksiyonlarını devlet kontrolörlük ofisine bağlı özel bir birim tarafından yürütür. Denetime tabi kamu kurumlarıyla ilgili şikayet kabul eder. Devlet Kontrolörü tüm sistemin genel denetimini yaparken; ombudsman bireysel bazda şikayetlere muhatap olur. İsrail Ombudsmanı; Devlet Başkanı ve hükümet, polis ve jandarma, mahkeme kararları ve hakimler hakkındaki şikayetleri araştıramaz [14].

Hong-Kong’da Ombudsmanlık

Yerel anlamda Hong-Kong  Ombudsmanı; alternatif sorun çözme sistemi diye adlandırılan, sorunları direkt ve hızlı bir şekilde çözen aynı zamanda şikayetçi ve karşı tarafı uzlaştıran bir sistem geliştirmiştir. Yetkileri diğer meslektaşlarıyla benzerdir. Şikayetçinin problemi istediği takdirde tekrar tekrar ele alınabilir ve şikayetçi isterse ombudsman ofisi elemanlarını da şikayet edebilir. Hong-Kong Ombudsmanı; polisi, hükümeti, mahkeme kararlarını, Ticaret yasasını, şirket evliliklerini ve hisse alım satımı gibi konuları araştıramaz [15].

Kore’de Ombudsmanlık

Kore Ombudsman sistemi 10 kişilik bir komiteden oluşur. Komitenin 7’si sivil, 3’ü hükümet temsilcileridir; bu da komitenin daha bağımsız ve tarafsız bir tutum izlemesini sağlar. Komitenin yetkileri geniştir. Şikayeti reddetme, yavaştan alma gibi yetkilerinin yanında her türlü hükümet görevlisini ve kamu yöneticisini araştırma yetkisi vardır. Otoriteye karşı araştırma yetkisi sınırlayıcı değil; sadece tavsiye yönündedir [16].

Filipinlerde Ombudsmanlık

Değinilmesi gereken en önemli radikal ombudsmanlık Filipinlerdedir. Filipin Ombudsmanının kamu üst düzey yöneticileri, kamu bürokratları, bölgesel yöneticiler, generaller gibi yüksek düzeyde yöneticiler üzerinde araştırma yetkisi vardır. Bu nokta onu diğer meslektaşlarından ayıran temel noktadır [17].