E) YEREL OMBUDSMANLIK MASTER PLANI

1) Yerel Ombudsmanlık Komisyonu

Yerel Ombudsmanlık Komisyonu; ile veya belediyelerde en az 10 yıl ombudsmanlık görevi yapmış, sosyal bilimler alanından üniversite mezunu,, bölge dahilinde il ve belediye ombudsmanlarının 2/3 oy çoğunluğuyla seçilen “bölge ombudsmanları” tarafından oluşturulur. Komisyon bir de hükümet temsilcisi üyeye sahiptir. Hükümet temsilcisi üye ombudsmanlık komisyonunun hükümet nezdindeki girişimlerinin sorumlusudur. Bölge ombudsmanları ülkenin her bölgesi için ayrı ayrı seçilir. Komisyon 7 bölge ombudsmanı 1 hükümet temsilcisi olmak üzere 8 üyeye sahiptir. hükümet Temsilcisi aynı zamanda komisyonun başkanıdır.

Komisyonun Görevleri;

·    İl ve belediye ombudsmanlık hizmetlerinde standardizasyon sağlamak, kaliteyi yükseltmek

·    Kamu hizmetlerinde etkinliği arttırmak üzere hükümet politikaları hakkında tavsiye görüşü bildirmek

·    İl ve belediye ombudsmanlık hizmetlerini düzenleyici yönetmelikler çıkarmak

·    İl ve belediye ombudsmanlıklarından gelen faaliyet raporlarını analiz etmek ve strateji belirlemek

·    İl ve belediye bazında verilen ombudsmanlık hizmetlerini denetlemek

·    İl ve belediye ombudsmanlık bütçelerini denetlemek

·    İl ve belediye ombudsmanlarının eleman ihtiyacını karşılamak üzere eğitim kursları açmak

·    Ombudsmanlık hizmetlerini kolaylaştırıcı teknolojik yenilikleri takip ederek kurumun ihtiyacı olan bilgi teknolojilerini sağlamak, altyapı kurmak

·    Faaliyet bütçesini oluşturup finansal analizler yapmak

·    İl genelindeki sorunları gerektiğinde hükümet temsilcisi vasıtasıyla hükümete ulaştırmak

·    Dünyada ombudsmanlıkla ilgili gelişmeleri takip etmek yenilikleri kongreler vasıtasıyla il ve belediye ombudsmanlarına aktarmak

·    Uzun dönemli projeksiyonlar yaparak hizmette etkinliği arttıracak önlemler almak

·    5 yıl için seçilen bölge ombudsmanlarının görev süresini performanslarına bağlı olarak uzatabilmek.

2) İl Ombudsmanı

Sosyal bilimler alanından üniversite mezunu, İl Özel İdaresi’nde en az 10 yıl hizmet vermiş kimseler arasından, il daimi encümeni tavsiyesiyle Vali tarafından 5 yıl süre için atanır. Performansına göre görev süresi uzatılabilir.

İl Ombudsmanının Görevleri;

·    İl özel idaresi birimlerinin hizmetlerinden doğan şikayetleri incelemek

·    İl ve ilçelerde kamu hizmetlerindeki aksaklığı araştırmak

·    Faaliyet raporu hazırlayıp yerel ombudsmanlık komisyonuna iletmek

·    Valilikte uzlaştırıcı birim görevini yürütmek

·    Halka tüm il kapsamında il özel idaresinin hizmetleriyle ilgili danışmanlık hizmeti vermek

·    Valilik birimlerine hizmet performanslarıyla ilgili görüş bildirmek

·    Şikayetleri sınıflandırarak analiz etmek ve bunlarla ilgili otoritelere politika tavsiyelerde bulunmak

·    Sivil toplum örgütleriyle rutin toplantılar düzenlemek, karşılıklı görüş alışverişinde bulunmak,

·    İlin bütününü ilgilendiren şikayetleri yerel ombudsmanlık komisyonu vasıtasıyla ilgili hükümet birimlerine ulaştırmak

·    Şikayet ve bilgilendirme sürecinin iyi işleyebilmesi için kuruma erişimi kolaylaştırmak

·    Ombudsmanlık ofisinin bütçesini hazırlamak

İl Ombudsmanının Özellikleri

İl ombudsmanı; sosyal bilimler alanında üniversite mezunudur; daha önce il özel idaresinde 10 yıl görev yapmıştır, adli sicil kaydı temizdir. Başka bir kaynaktan geliri yoktur. Hiçbir partiye üye değildir. En az birim müdürleri kadar maaş alır. Tarafsız ve bağımsızdır. İşlerini gizlilik içerisinde yürütür.

İl Ombudsmanının Yetkileri:

·    Birlikte çalışacağı elemanları seçebilme, görevden uzaklaştırabilme

·    Araştırma kapsamına giren bütün belgelere ulaşabilme

·    Hükümet, mahkeme, askeri kesim dışında ili ilgilendiren bütün konuları araştırabilme

·    Kararlarının tekrar ele alınamama ve değiştirilmeme yetkisi

·    Yaptığı araştırmadan dolayı adli sorumluluktan muaflık

3) Belediye Ombudsmanı

Belediye ombudsmanı sosyal bilimler alanından üniversite mezunu; en az 10 yıl belediye birimlerinde görev almış kimseler arasından belediye meclisi ve belediye encümeni ortak tavsiyesiyle belediye başkanı tarafından atanır. 5 yıl süreyle görev yapar, performansa göre süre uzatılabilir.

Belediye Ombudsmanı Görevleri:

·    Belediye hizmetleriyle ilgili halk şikayetlerini ele almak, araştırmak

·    Halka belediye hizmetleriyle ilgili ücretsiz danışmanlık yapmak

·    Şikayetçiyi ilgili belediye birimleriyle uzlaştırmak

·    Yerel ombudsmanlık komisyonuna yıllık faaliyet raporu sunmak

·    Ofisin bütçesini hazırlayıp belediye başkanına sunmak

·    Kurumu halka daha iyi tanıtmak için toplantılar düzenlemek

·    Sivil toplum örgütleriyle sık aralıklarla bir araya gelip görüş alışverişinde bulunmak

·    Şikayetleri sınıflandırmak, analiz etmek, belediye başkanı ve belediye hizmet birimlerine tavsiye görüşü bildirmek

·    Belediye hizmet birimlerinin faaliyet performansını izlemek ve etkinliğini arttırıcı önerilerde bulunmak

·    Belirli aralıklarla anket düzenletip, belediye hizmetleriyle ilgili halkın görüşünü almak

·    Belediye birimlerinin sunduğu hizmetlerle ilgili faturalama, ödeme, hizmet aksaklıkları konularında şikayetleri araştırmak

Belediye Ombudsmanı Özellikleri:

Belediye Ombudsmanı sosyal bilimler alanından üniversite mezunudur. Belediye birimlerinde en az 10 yıl görev almıştır. Adli sicil kaydı temizdir. Başka yerden bir geliri yoktur. Hiçbir partiye üye değildir. Maaşı en az belediye hizmet birimi kadardır. 5 yıl için görev yapar, performansına göre görev süresi uzatılabilir. Tarafsız ve bağımsızdır; iş gizliliği ilkesine sahiptir.

Belediye Ombudsmanı Yetkileri:

·    Belediye başkanı hariç bütün belediye personelini araştırma

·    Araştırma için gerekli olacak her türlü bilgiye ulaşabilme

·    Personel seçme, işten çıkarma

·    Yanlış, kötü veya eksik hizmetten doğan zararları tazmin ettirme

·    Yaptığı araştırmalar için adli sorumluluktan muaflık

4) Şikayet Mekanizması

a)       Dilekçe yoluyla şikayet: Dilekçede şikayetçinin adı ikametgah adresi ve şikayetin hangi birim için yapıldığı açıkça yer alır.

b)       Telefon yoluyla şikayet: Ofiste görevli memur telefonla şikayeti alıp form doldurup suiistimal ve asılsız şikayetlere karşı şikayetçinin ofise gelmesi beklenmelidir.

c)        İnternet sitesi yoluyla: Ombudsman on-line iletişim imkanı kurup, resmi web sitesinde şikayet formu yayınlar; ayrıca e-mail imkanlarından da yaralanılır.

d)       Yüz yüze görüşme: Ofis girişinde danışma birimi oluşturulur. Danışma birimi şikayetçiyi yetkili elemana yönlendirir. Mesai saatleri dahilinde bu imkan daima mevcuttur.

e)       Faks yoluyla şikayet: Şikayetçinin faks imkanları varsa, bu şikayet türü de değişik bir opsiyondur.

Şikayetçinin araştırma kapsamına girip girmediği şikayetçiye yüz yüze görüşmelerde anında, dolaylı yollardan şikayette ise en geç 1 gün sonra bildirilir. Araştırma sonuçlandıktan itibaren en geç bir hafta içinde şikayetçiye sonuç tebliğ edilir. Araştırma bir takvim yılını geçmeyecek şekilde sonuçlandırılır. Araştırma sonucu olumsuzsa bunun sebepleri açıklanır. Şikayet yapılırken belge parası, harç adı altında hiçbir ücret ya da komisyon alınmaz. Araştırma sonuçlanıncaya kadar işlem gizlilik içerisinde yürütülür.

5) Bütçe

İl ombudsmanlık bütçesi il ombudsmanı tarafından hazırlanıp, vali tarafından onaylanır. Denetimini yerel ombudsmanlık komisyonu yapar. Bütçe gelirleri il özel idaresi gelirlerinden %5 pay ayrılarak oluşur.

Belediye ombudsmanı bütçesi belediye ombudsmanı tarafından hazırlanır. Belediye başkanı tarafından onaylanır. Denetimi yerel ombudsmanlık komisyonu tarafından yapılır. Bütçe gelirleri belediye gelirlerinde %5 pay ayrılmasıyla oluşur.

Yerel ombudsmanlık komisyonu bütçesi bölge ombudsmanları tarafından hazırlanır. Komisyon başkanı olan hükümet temsilcisi tarafından onaylanır., denetimi iç denetim yoluyla yapılır. Bütçe gelirleri her il ve belediye ombudsmanlığı gelirlerinin %10’unun yerel ombudsmanlık komisyon payı olarak ayrılmasıyla oluşur. Belirtilen paylar sabit olup, azaltıcı yönde değiştirilemez.

6) Ombudsman ofisi ve Elemanları

İl ombudsmanı ofisi valilikte, belediye ombudsmanı ofisi belediye binasında yer alır. Yerel ombudsmanlık komisyonu ise başkentte yer almakla birlikte kendi bağımsız binasında faaliyet gösterir.

Eleman sayısı hem il, hem de belediye ombudsmanı için o ilin büyüklüğüne bağlıdır. Yerel ombudsmanlık komisyonu elemanlarının belirlenmesinde herhangi bir sınırlandırıcı kriter bulunmamaktadır. Eleman maaşları ile ve belediye ombudsmanları için bu idarelerde görev yapan memur ortalama maaşından yüksek bir tutardır. Yerel ombudsmanlık komisyonunda görev yapan elemanlar daha bilgili ve tecrübeli oldukları için maaş tutarı daha da yüksektir.

F) SONUÇ VE ÖNERİLER

Ombudsmanlık kurumunun ortaya çıkışıyla beraber halkın demokratik katılımı ilerlemiştir. Halk şikayetlerini göz önünde bulundurmak, şikayetlerin çözümüne yardımcı olmak demokrasiye katkıda bulunur; halkın yönetime karşı memnuniyetini ve güvenini artırır. Şikayetleri ele almak politika uygulamaları sırasında yapılacak yanlışlardan dönülmesi demektir. Bu da hizmetlerin etkin bir şekilde yürütülmesini sağlar; yönetimin hedeflerine ulaşmasını kolaylaştırır. İşte bu şikayet dinleme ve çözüm yolları arama sanatı “ombudsmanlık”tır.

Günümüzde dünyanın çoğu ülkesinde ombudsmanlık idari örgütlenmelerde yerini bulmuştur. Temel amaçlar kamu hizmetlerinin etkin ve verimli biçimde sürdürülmesini sağlamak, halkın yönetimden duyduğu memnuniyeti arttırmak, yönetimde halkın katılımını arttırıcı yönde rol  oynamaktır. Ombudsmanlık, yönetici sınıfı ve halk arasında iletişimi sağlayan bir kurumdur ve uygulamalarında başarılı olmuştur. Bu sistemin gerekliliğini kavrayan ülkeler; temeli 1809 yılında İsveç’te atılan ombudsmanlık kavramına kendi sistemlerine hızla adaptasyonunu sağlamışlardır. Bazı ülkeler bu kurumu sadece ulusal bazda örgütlemeyi yeterli görmüş; bazıları ise yerel baza hatta işkolları ve sektörler bazına yayarak yönetim etkinliğini arttırmayı hedeflemişlerdir. Değişen zamanın değişen koşulları ombudsmanlık kurumunu değişmeye zorlamış; önceleri ulusal ve genel konulara eğilen kurum yerel ve spesifik araştırmalara doğru bir geçiş yaşamıştır. Bu trend hala devam etmekte olup gelişmiş ülkelerde her iş sektörü kendi ombudsmanlık yapılarını örgütlemeye başlamıştır.

Ülkemizde bugüne kadar tanınmayan ombudsmanlık kavramı; geçtiğimiz aylarda görev süresi dolan meşhur cumhur babamıza (!) yeni fonksiyonlar arama çabası içinde bir ara medyada tartışma konusu olmuş, sonra bu suni gündem geçiştirilmiştir. Türkiye’nin beşleri gelişmişlik kriterine bakıldığında son sıralarda yer almasının nedenlerinden biri de demokrasiyi ilgilendiren böyle konularda suni gündem yaratılıp birkaç gün sonra geçiştirilmesidir. Bugün Afrika’da bizim alaycı bir şekilde muz cumhuriyetleri olarak nitelendirdiğimiz bazı ülkelerde bile ombudsmanlık kurumunun bulunması ülkemiz açısından düşündürücü bir olaydır. Bir devlet kurumuna başvurulduğunda karşılaşılan tavırlar insanı adeta çileden çıkarmakta; halkın yönetime olan güvenini zedelemektedir. Şikayet mekanizmasının işletilmesi sorunları hafifletici bir unsur olacaktır. Kamu hizmetlerinden dolayı yasal yollarla şikayetçi olan insanlarımızın bir sonuç alamadığı; bazı koşullarda da suçlu durumuna düştüğü ülkemizde bu alanda nasıl bir boşluk olduğu gözler önündedir. Bu anlamda “ombudsmanlık” kurumu bizim için biçilmiş kaftandır.

Halk gerçeklerini ve isteklerini göz önünde bulundurmayan yönetimler başarısız olmaya mahkumdur. Avrupa Birliği kapısında bekleyen Türkiye Kopenhag Kriterleriyle demokrasi konusunda önemli ev ödevleri almıştır; bu ödevlerini yapmadan da AB’ye girmek imkansızdır. Bu durumda Türkiye için demokratik düzenlemeler artık zorunlu bir hale gelmiştir. Ülkemizde demokratik katılım yollarını açacak ombudsmanlık gibi yapılanmalara şiddetle ihtiyaç vardır. Ombudsmanlık en etkin olabileceği şekilde yerel olarak yapılandırılmalıdır. Ombudsman uygulamalarının başarısı açısından tamamen depozite olmuş kimselerden seçilmelidir. Ombudsman halk istek ve şikayetlerini ele alma gibi fonksiyonlarının yanında halka ücretsiz danışmanlık yapma gibi görevlerde üstlenmelidir.