|
|
1-SEÇİM
SİSTEMİ Yerel
seçimlerde,1960’lara kadar genel seçimlerde olduğu gibi çoğunluk
sistemi uygulanmıştır. 1961 anayasasının yürürlüğe girdiği dönemde,belediye
başkanlığı seçimleri tek turlu çoğunluk sistemine göre yapılmış,il
genel meclisi ve belediye meclisi üyeliklerinin seçiminde ise nispi
seçim sistemine geçilmiştir. 1982 anayasasının yürürlüğe
girmesiyle birlikte yerel seçimlere ilişkin yasal düzenleme de
yenilenmiş ve yerel seçimlere ilişkin usul ve esasları düzenleyen
18.01.1984 tarih ve 2972 sayılı ‘’Mahalli idareler ile mahalle
muhtarlıkları ve ihtiyar heyetleri’’seçimi hakkında kanun çıkarılmıştır.Bu
kanuna göre:’’Belediye Başkanlığı’’ ile
‘’Muhtar,ihtiyar heyeti’’ ve ‘’İhtiyar meclisi’’ seçimleri
çoğunluk sistemine göre yapılmakta,’’İl genel meclisi’’
ve ‘’ Belediye meclisi’’ seçimlerinde ise nispi seçim
sistemi uygulanmaktadır. ÇOĞUNLUK
SİSTEMİ UYGULAMASI
2972 sayılı kanunun 22.maddesine göre: ‘’Belediye Başkanlığı’’seçimlerinde
en çok oy alan aday başkanlığa seçilmektedir.Aynı kanunun
32.maddesinin 4.fıkrasında da ‘’Muhtar,ihtiyar heyeti ve ihtiyar
meclisi’’seçimleri ekseriyet sistemine göre yapılacağı
belirtilmektedir. NİSPİ
TEMSİL SİSTEMİ UYGULAMASI
İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelilerinin seçiminde
‘’Onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil’’ sistemi
uygulanmaktadır.2972 sayılı kanunun 23.maddesine göre bu sistemde
‘’Bir seçim çevresinde kullanılan geçerli oy toplamının onda
birine tekabül eden sayı’’ bütün partilerin ve bağımsız
adayların aldıkları oy sayısından ayrı ayrı çıkarılmakta,bu
çıkarmadan sonra geriye oyu kalmayan siyasi partiler ve bağımsız
adaylar üye tahsisinde hesaba katılmamaktadır.
Mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar
heyetleri seçimi hakkındaki 2972 sayılı kanunun 2.maddesine göre
mahalli idareler seçimleri serbest,eşit, gizli,tek dereceli, genel
oy,açık sayım ve döküm esaslarına göre,yargı yönetim ve
denetimi altında yapılır.
İl genel meclisi ve belediye meclisi ve belediye meclisi üyelikleri
için yapılan seçimlerde,onda birlik baraj uygulaması nispi temsil
sistemi,belediye başkanlığında çoğunluk sistemi uygulanır.
İl genel meclisi üyelikleri için,son genel nüfus sayımına
göre
Nüfusu 25.000’ e kadar
olan ilçelerde 2
Nüfusu 25.001’den 50.000’ e kadar olan ilçelerde 3
Nüfusu 50.001’ den 75.000’ e kadar olan ilçelerde 4
Nüfusu 75.001’den 100.000
‘e kadar olan ilçelerde 5
Asıl üyelik ve aynı miktarda yedek üyelik hesaplanır.
Nüfusu 100.000’den yukarı olan ilçelerde fazla her 100.000
nüfus için bir asıl bir yede üye ilave olunur.Nüfusun 100.000’e
bölünmesi hesabında artık sayı 50.000’den az olursa hesaba katılmaz,50.000’den
fazla olursa artık sayıya bir asıl bir yedek üyelik hesap edilir.
Belediye meclis üyelikleri için son genel nüfus sayımı
sonuçlarına göre
Nüfusu 10.000’ e kadar olan beldelerde 9
Nüfusu 10.001’den 20.000’ e kadar olan beldelerde
11
Nüfusu 20.001’den 50.000’ e kadar olan beldelerde 15
Nüfusu 50.001’den 100.000’ e kadar olan beldelerde 25
Nüfusu 100.001’den 250.000’e kadar olan beldelerde 31
Nüfusu 250.001’den 500.000’e kadar olan beldelerde 37
Nüfusu 500.001’den 1.000.000’a kadar olan beldelerde 45
Nüfusu
1.000.000’dan fazla olan beldelerde 55 asıl ve aynı sayıda
yedek üye hesaplanır.
Büyükşehir belediye meclisleri belediye hudutları içinde
kalan ilçe seçim çevreleri için tespit edilen belediye meclisleri
üye sayısının her ilçe için beşte biri alınmak suretiyle
bulunacak toplam sayı kadar üyeden teşekkül eder.Bu hesaplamada
sayılar dikkate alınmaz.Yedek üyeliklerde aynı şekilde hesaplanır.
Aynı kanunun 5.maddesine göre de mahalli idareler seçimi 5 yılda
bir yapılır.Milletvekili seçimi kanunu
11.maddesinde belirtilen sakıncaları taşımayan
ve 25 yaşını dolduran her Türk vatandaşı belediye başkanlığına,il
genel ve belediye meclisi üyeliğine seçilebilir.Görevden alınan
belediye başkanı ve belediye meclis üyeleri ile feshedilen il genel
meclisi üyeleri tekrar aynı görevlerine seçilemezler.
Anayasa ve kanunlarda yazılı şartlara seçilme yeterliliğine
sahip her vatandaş,bir siyasi parti listesinde
veya bağımsız olarak, il genel meclis üyeliğine,belediye
başkanlığına veya belediye meclis üyeliğine adaylığını
koyabilir.
Aday tespitini,yüksek seçim kurulu yerine ‘’İlçe Seçim
Kurulları’’ siyasi parti başkanlığı yerine ‘’Siyasi Parti
İlçe Başkanlıkları’’Büyükşehir belediyelerinde de il seçim
kurulları,siyasi parti il başkanlıkları bu işlemleri yaparlar.
Yapılan aday tespitinde belediye başkanlığı için bir
aday,belediye meclisi üyeliklerine o seçim çevresi için tespit
edilen üye adedi kadar asıl ve yedek olarak ayrı ayrı,il genel
meclisi üyeliklerine o seçim çevresi için tespit olunan asıl ve
yedek üyelikler sayısı kadar ayrı ayrı aday belirlenir.
Mahalli idare seçimlerinde siyasi parti adaylarından parti
genel merkez yetkili organlarınca belirlenecek miktarda başvuru
aidatı alınabilir.Bu aidatın miktarı en yüksek devlet memurunun
brüt aylığını geçemez.Belediye başkanlığı için bağımsız
başvuranlar parayı ilgili mal sandığına emaneten yatırırlar.Seçim
sonucunda belediye başkanı seçilen adaya aldığı oy miktarına
bakılmaksızın alınan teminat iade edilir.
Siyasi partilerin ilçe idare kurulları,seçime katılacakları
çevrelere ait aday listelerini ilçe seçim kurullarına,alındı
belgesi karşılığında,ön seçim gününden en geç on gün
sonraki gün saat 17:00 kadar verirler.
Büyükşehirler için siyasi partilerinin il idare kurulları,belediye
başkanı adaylarını alındı belgesi karşılığında,ön seçim gününden
en geç on gün sonraki gün saat 17:00’ye kadar il seçim kuruluna
verirler.Bağımsız adaylarda il seçim kurullarına başvururlar.İl
ve ilçe seçim kurulları geçici adayları mahallinde alışılmış
usullerle ilan ederler.Bağımsız adaylar başvurularını en geç oy
verme tarihinden otuz gün önceki gün saat 17:00’ye kadar yapmak
zorundadır.
Adaylıklarının geçici olarak ilanından itibaren iki gün içinde
karara bağlanır.İlgililer kararlara
karşı iki gün içinde il seçim kurullarına itiraz edebilirler.İl
seçim kurulu en çok iki gün içinde bu itirazları kesin olarak
karara bağlar.Adaylık kesinleştikten sonra ilçe seçim kurulları,bütün
adayları oy verme gününden önceki 20’nci gün ilan eder.
İl genel meclisi ve belediye meclisi üyeleri ile belediye başkanları,seçime
girdikleri çevreden adaylıklarını koyabilmek veya aday gösterebilmek
için görevlerinden istifa etmek zorunda değillerdir.
Belediye ve Büyükşehir belediye başkanlığında en çok oy
alan aday başkanlığa seçilmiş olur.
Siyasi partilerin ve bağımsız adayların elde ettikleri
il genel meclisi ve belediye meclisi asıl üye sayısı aşağıdaki
şekilde hesaplanır.
Bir seçim çevresinde kullanılan oy toplamının onda birine
tekabül eden sayı,bütün partilerin ve bağımsızların aldıkları
oy sayısından ayrı ayrı çıkarılır.Bu çıkarmadan
sonra geriye oyu kalmayan siyasi partiler ve bağımsız
adaylar üye tahsisinde hesaba katılmaz.
Yapılan çıkarmadan sonra geriye oyu kalan
siyasi partilerin ve bağımsız adayların isimleri alt alta,kalan
oylarıca hizalarına yazılır.Bu sayılır önce bire sonra ikiye
sonra üçe........... şeklinde devam edilmek suretiyle o seçim çevresinin
çıkaracağı asıl üye sayısına ulaşıncaya kadar bölünür.Elde
edilen paylar,siyasi parti ayrımı yapılmaksızın,en büyükten en
küçüğe doğru sıralanır. Belediye ve il genel meclisi üye tam
sayısı kadar üyelikler
bu payların sahibi olan siyasi partilere ve bağımsız adaylara, sayıların
büyüklük sırasına göre tahsis olunur.
Büyükşehir meclisi üyeleri ise
her ilçe için seçilmiş olan asıl üyelerin seçiliş sıralarına
göre baştan başlamak, yeter sayıya
kadar inilmek suretiyle bulunur.Yüksek seçim kurulu, ilçe seçim
kurulları tarafından gönderilen belgelere dayanarak,seçim genel
sonucunu ilan eder.
Köy ihtiyar meclisine son genel nüfus sayımına göre
Nüfusu 1000’e kadar olan köylerde 8
Nüfusu 1001’den 2000’e kadar olan köylerde 10
Nüfusu 2000’den fazla olan köylerde 12
Üye seçilir.Seçilecek üye sayısı ilçe seçim kurulu başkanlığınca
belirlenir.Oyların tasnifi sonucunda en çok oy alandan başlayarak nüfusu
1000’e kadar olan köylerde ilk dört üye,nüfusu 1001’den
2000’ e kadar olan köylerde ilk beş üye ve nüfusu 2000’den
fazla olan köylerde ilk altı üye asıl geri kalan ise yedek üye
olur.
Köy muhtarlığı ve
köy ihtiyar meclisi üyeliği mahalle muhtarlığı ve mahalle heyeti
üyeliği seçimlerinde adaylık usulü yoktur.En az altı aydan beri
o mahalle veya köyde oturmak şartıyla 25 yaşını dolduran her Türk
vatandaşı,kanunda da öngörülen hükümlerce seçilmeye mani
olmamak kaydıyla muhtar,ihtiyar meclisi ve ihtiyar heyeti üyesi seçilebilir.
Bunlar için ilkokul mezuniyeti şartı aranmaz;okur yazar
olmak yeterlidir.Köy veya mahalle muhtarlığının
herhangi bir sebeple boşalması halinde ihtiyar meclisi
veya heyetinin birinci üyesi durumu yazılı olarak ilgili seçim
kuruluna ve mahallinin en büyük mülkiye amirine bildirmek zorundadır.
Boşalan muhtarlıklar için her yıl haziran ayının ilk
Pazar günü seçim yapılır.Seçim yapılıncaya kadar muhtarlık görevi
mahallin en büyük mülkiye amiri tarafından atanacak muhtar vekili
tarafından yürütülür. |
 |