TÜRKİYE’DE İLLERİN SOSYO-EKONOMİK ÖZELLİKLERE GÖRE SINIFLANDIRILMASI

 

Selçuk KOÇ*

 

 

1.ÖZET

Kümeleme analizi, küme adı verilen nispeten homojen grupların iç içe durumların yada objelerin sınıflandırılması için kullanılan teknikler sınıfıdır. Her obje birbirine benzer yada diğer kümelerden ayrı olma eğilimindedir. Kümeleme analizi ayrıca “sınıflandırma analizi” yada “sayısal taksonomi” olarak ta adlandırılır.

Kümeleme analizi içinde yer alacak basamakların sıralaması yöntemin düzgün işlemesi için önem arz eder. Önce konu ile ilgili yayınlar taranmış benzer çalışmalarda hangi tür değişkenler ile çalışıldığı ortaya çıkarılmıştır. Daha sonra ortaya çıkarılan değişkenlerin tedarik edinmesine çalışılmıştır. Ancak ekonometrik araştırmalarda ortaya çıkan en önemli problem olan “yeterli veri bulamama”  problemi bu çalışmada da ortaya çıkmıştır. (Gerek 12 ilin yeni il statüsüne kavuşması sebebiyle bahsedilen 12 ile ait verilerin bulunmaması, gerekse bazı değişken değerlerine ait ölçüm ve hesaplamaların yapılmaması sebebiyle 22 değişken kullanılmıştır.)  Sonuçta belirlenen değişkenlerden elde edilebilenler analize dahil edilmiştir. Gerekli bir değişkenin modele alınmamasının yöntem sonuçları üzerinde etkisinin fazla olduğu bir analiz tekniği olan yöntemde, bu konu çalışmanın zayıf yönü olarak ortaya çıkmaktadır

Değişkenler belirlendikten sonra   mesafe ölçüleri ilgili ön araştırma yapılmıştır. Yapılan ön değerlendirmede sonra Kareli Öklid Uzaklığının çalışma için en uygun yöntem olduğuna karar verilmiştir.

Kümeleme prosedüründe hiyerarşik ve hiyerarşik olmayan kümeleme yöntemleri uygulanmış olup hiyerarşik yöntemler çeşitli alt başlıklar altında yer alan yedi ayrı metot ile kümeleme yapılmıştır. Sonuçlar incelenip değerlendirildiğinde Medyan ile Ward Metodu ve Grup içi ile Gruplar arası yöntem sonuçlarının aynı küme sonuçlarını vermiştir. İnceleme sonucunda Ward ve medyan yönteminin en uygun yöntemler olduğu sonucuna varılmıştır.

Küme sayısına karar vermek için literatürde kullanılan yöntemlerin çalışma için uygun yöntemler olmadığı sonucuna varılmıştır. Küme sayısına karar vermek için kullanılan ilk formülasyon  k’nın küme sayısını ifade ettiği eşitlik çalışmaya uygulandığında küme sayısının 6 yada 7 olması gerekiyordu. Fakat 6 yada 7 küme illerin kümelenmesinde yetersiz kaldığı anlaşılmıştır. Küme sayısına karar verir iken buz diyagramlarından ve hiyerarşik kümelemede kümelerin birleştiği mesafeler kritik olarak kullanılmış ve küme sayısının 15 olmasının uygun olacağına karar verilmiştir.

Kümeleme analizi sübjektif özelliği çok fazla olan bir yöntem olması sebebiyle, sübjektifliği en aza indirmek amacıyla – literatürde bir çok araştırmacının ortak görüşü olarak- farklı kümeleme yöntemlerinin bir arada kullanılması ve beraber değerlendirilmesi şeklindedir. Bu yüzden Hiyerarşik kümeleme analizinde yedi, hiyerarşik olmayan kümeleme analizinde bir yöntem kullanılmıştır

 

2. GİRİŞ

 

Kümeleme analizinin temel hedefi, dağınık bir halde bulunan verileri benzerliklerine göre bir araya getirip sınıflandırarak işlenebilir hale getirmek, analizin veriler üstünde uygulanmasına olanak sağlamayan çok değişkenli istatistiksel bir yöntemdir.

Aynı anakütle içinde yer alan verilerin benzer özelliklerinden yararlanarak bir araya getirme çabasında olan çok değişkenli istatistiksel bir yöntem ve çabalar bütünüdür. Kümeleme analizinin uygulanması sırasında izlenecek adımlar gösterilecek olursa:

 

 

 

Kümeleme analizi ile kümelerin aldığı durum, değişkenler ile kümeler arasındaki ilişkilere basit ve kesin bir yapı kazandırmaktadır. Kümeleme işleminin sonucunda elde edilen kümeler gözlenen değişkenler üzerine oturtulmuş anlamlı hipotezlerdir. Kümeler belirlenmiş çalışma alanında, önemli etkileri ve objektif karşılıklı etkileşimleri kapsamaktadır. Bundan dolayı analiz, önceden belirlenmiş çalışma alanıyla sınırlıdır. Çalışma alanını açıklayan hipotezler, kümeler aracılığıyla açıklanmaktadır. Bu yüzden kümeleme analizi ile yeni tezler geliştirirken değişkenlerin seçiminde son derece dikkatli davranmalıdır.

Yüzölçümüne göre belli bir büyüklüğe sahip tüm ülkeler daha iyi yönetilmek için çeşitli idare kısımlara ayrılmışlardır. (yüzölçümüne göre çok küçük ülkelerde buna gerek görülmemiştir Ör : Vatikan) bu ayrım kimi yerde eyalet, (Ör: A.B.D ve Almanya) kimilerinde kantonlara (Ör: İsviçre) kimilerinde ise illere (Ör:Türkiye) ayrılmıştır. Ayrım ne şekilde olursa olsun esas sebep coğrafi büyüklük sebebiyle idarenin daha kolay hale gelmesidir.

 

3.UYGULAMA

 

Kümeleme analizinin amaçları, esas olarak bireylerin tüm değişkenler itibariyle benzerliklerini esas alarak benzer bireylerin aynı gruplarda veya kümelerde toplanması, bu kümelerin tanımlanması ve yeni bireylerin hangi gruba dahil olduğunun tahmin edilmesidir. Bu bağlamda  çalışmanın amacı illerin tüm değişkenler itibariyle benzerliklerini esas alarak benzer illerin aynı kümede toplanması hedeflenmiştir. Kümeleme analizi 3 aşamadan oluşur. Örnek boyutunun belirlenmesi, hiyerarşik ve hiyerarşik olmayan kümeleme analizinin uygulanması. Bu çalışmada bu fikir temel alınmıştır. Çalışma da sıralama değil, sınıflandırılma amaçlanmıştır.

 

3.1 Gözlem Sayısının ve Değişkenlerin Belirlenmesi :

 

Sayısal bir sınıflandırma veri ile başlar ve sınıflandırmayı ampirik olarak şekillendirmeyi amaçlar. Bu çalışmaya konu olan ülke idari yapılanması 81 ile ayrılmıştır. Kümeleme analizi uygulamasında veri olarak iller baz alınacaktır. Her ne kadar ülke 81 ile sahip olsa da bu çalışmada 79 il kullanılmıştır. Bunun sebebi 80. ve 81. iller olan Osmaniye ve Düzce’nin 1997 den sonra il statüsüne kavuşmuşlardır bu sebepten dolayı  baz alınan değişkenlere ait verilerin bulunmamasıdır. Düzce’ye ait veriler Bolu’nun, Osmaniye’ye ait verilerde Adana ili içerisinde yer almaktadır. Son yıllarda ilçelerin il yapılması ile 1986 yılında 67 olan il sayısı günümüzde 81’dir. Bu durumda yeni olan illere ait verilerin bulunmasını zorlaştırmış değişken sayısının daha fazla olmasına engel teşkil etmiştir.

Kümeleme analizi birbiri ile ilgili çok sayıda değişkenin kullanılmasına uygun bir analiz tekniğidir. Bu yüzden çalışmada değişken sayısı –gelişen bilgisayar programlarının da yardımıyla- mümkün olduğunca yüksek tutulmuştur. Verilen değişkenlerin büyük bir kısmı 1997 yılına aittir ve il bazında verileri içermektedir. Araştırmaya ülke genelinde 79 ilin sosyo-ekonomik özelliği yansıttığı düşünülen 29 değişken ile başlanmış fakat çeşitli sebeplerle değişken sayısı 22 ye indirilmiştir. Söz konusu değişkenler şunlardır;

 

Motor: İl bazında 10.000 kişiye düşen motorlu araç sayısını ifade eder.

Ozeloto: İl bazında 10.000 kişiye düşen özel oto sayısı

Bagsay: O ile kayıtlı Bağkurlu sayısını ifade eder.

Bagem: O ile kayıtlı Bağkurlu sayısını ifade eder

Emsan: O ilde  Emekli sandığına kayıtlı olarak emekli aylığı alanların sayısı

Ssksay: O ilde çalışan SSK’lı (Sosyal Sigortalar Kurumu) çalışan sayısı

Sskem: O ilde SSK dan emekli aylığı alanların sayısı

Hekim: O ilde  doktor başına düşen nüfus sayısı

Dıshekim: Diş hekimi başına düşen nüfus sayısı

Saglık: Sağlık personeli başına düşen kişi sayısı

Kbelek :Yıl içinde kişi başına düşen elektrik tüketimi (KWh)

Suor: İlde bulunan köylerin % kaçının su şebekesine dahil olduğunu gösterir.

Asfalt : Kırsal  yerleşim merkezlerinin asfaltlanma oranı

Tarim: Yıl içinde üretilen tarımsal ürünlerin kişi başına değeri

Vergi: Toplanan ortalama kişi başına düşen vergi miktarı (milyon)

Kbgsyh: Kişi başına düşen Gayri safi yurtiçi Hasıla değeri (milyon)

Kamuyat: Kişi başına düşen kamu yatırımları

Kredi: Baz alınan ilde kullanılan ortalama kredi miktarını ifade eder

Mevduat: İlde toplanan ortalama kişi başı banka mevduatını ifade eder

Anaogrt: Anaokulunda öğretmen başına düşen ortalama öğrenci sayısı

Ilkogrt: İlköğretim okullarında öğretmen başına düşen ortalama öğrenci sayısı

Lıseogrt: Tüm liselerde öğretmen başına düşen ortalama öğrenci sayısı

 

Değişkenler, belli bir dönem içindeki değişmeyi değil, belirli bir yıldaki mevcut durumu yansıtmaktadır. Bu yüzden araştırma bir kesit serisi özelliğindedir.

Çalışmada SPSS 8.0 for Windows bilgisayar programının kümeleme analizi ile ilgili seçeneklerini kullanmıştır. Öncelikle değişkenler belirlenmiştir. Belirlenen değişkenler uygunluğu daha önce yapılan benzer çalışmalarda karşılaştırılmış ve uygun olanlar modele dahil edilmiştir. Modele alınması düşünülen değişkenler ile veriler karşılaştırılmış gözlemleri eksik olan değişkenler modelden çıkarılmıştır. Sonuçta uygulamada 79 gözlem (il sayısı) ve 22 değişken analizde kullanılmıştır. Küme elemanlarının tam olarak belli olmaması hesaplamaları güçleştirmektedir. Bu yüzden kümeler ayrı ayrı değerlendirilip en uygun yöntem seçilecektir.

Çalışmaya sosyal ve ekonomik, olarak illerin ekonomik ve sosyal kümelenmesinde etkili olduğu düşünülen 22 değişken ile 79 il veri matrisinde kullanılmıştır. Bu durumda veri matrisi 79 x 22 boyutundadır

 

Hiyerarşik Küme Analizi Sonuçları

 

 

i.küme

Gruplar arası

Grup içi

Tek Bağlantı

Tam

Bağlantı

Ortalama

Bağlantı

Medyan

Ward

1

1

1

1

1

1

1

1

2

1

1

1

1

1

1

1

3

1

1

1

1

1

1

1

4

1

1

1

1

1

1

1

5

1

1

1

1

1

1

1

6

1

1

1

1

1

1

1

7

2

2

1

3

1

1

1

8

6

6

7

5

12

6

6

9

9

9

8

5

4

13

13

10

3

3

3

3

1

1

1

11

42

42

14

11

41

38

38

12

2

2

24

7

11

10

10

13

1

1

5

25

1

2

2

14

7

7

7

7

1

1

1

15

1

1

4

7

1

1

1

 

 

 

 

 

 

Hiyerarşik Kümeleme Analizi Sonuçları

 

Kümeler

1

2

3

4

5

6

7

8

Küme

Üyeliği

İstanbul

İzmir

Ankara

Kocaeli

Şırnak

Zonguldak

Bursa

Bilecik

9

10

11

12

13

14

15

Adıyaman

Ardahan

Artvin

Bingöl

Giresun

Iğdır

Kars

Kilis

Rize

Siirt

Trabzon

Tunceli

Van

Ağrı

Batman

Bitlis

Hakkari

Mardin

Muş

Afyon

Aksaray

Amasya

Bartın

Bayburt

Bolu

Burdur

Çanakkale

Çankırı

Çorum

Edirne

Elazığ

Erzincan

Erzurum

Eskişehir

Gümüşhane

Isparta

K.Maraş

Karabük

Karaman

Kastamonu

Kayseri

Kırıkkale

Kırklareli

Kırşehir

Kütahya

Malatya

Nevşehir

Niğde

Ordu

Sakarya

Sinop

Sivas

Tekirdağ

Tokat

Uşak

Yalova

Yozgat

Adana

Antalya

Aydın

Balıkesir

Denizli

İçel

Konya

Manisa

Muğla

Samsun

Gaziantep

Hatay

Diyarbakır

Şanlıurfa

 

İlk olarak hiyerarşik yöntem sonuçları incelenecektir. Hiyerarşik kümeleme analizi de yer alan 7 farklı yönteme göre değerlendirilmiştir. Ölçüm yöntemi kareli öklid özelliğindedir. Bu işlemler ışığında yapılan uygulama sonuçları aşağıda verilmiştir.

Hiyerarşik küme sonuçlarına göre 6 il (İstanbul, İzmir, Ankara, Kocaeli, Şırnak, Zonguldak)  tüm yöntemlere göre diğer illerden ayrılarak ayrı birer küme oluşturmuşlardır. 7. kümeden itibaren yöntem farklılıkları ortaya çıkmaktadır. 13., 14. ve 15. kümede tüm yöntemlere göre ortak bir il bulunmamaktadır.

Yöntem sonuçları incelendiğinde 2 yöntem sonucun aynı kümelerde özdeş olduğu gözükmektedir. Gruplar arası ile Grup içi ve Medyan ile Ward Bu sonuçlardan sonra 7 yönteme karşılık 5 sonuç elde edilmiştir. Yapılan ön değerlendirmeden sonra en uygun yöntemin medyan ve Ward olduğuna karar verilmiştir. Yukarıda hangi kümede kaç il olduğunu gösteren tablo yer almaktadır.

 

 

 

 

 

Hiyerarşik olmayan kümeleme analizi sonuçları

 

Hiyerarşik yöntemler incelendikten sonra aynı veriler ile hiyerarşik olmayan kümeleme uygulanmıştır. Analiz için SPSS 8.0 for Windows programından k-ortalama yöntemi uygulanmış, sonuçlar aşağıda verilmiştir. Hiyerarşik küme sonuçları incelendiğinde yöntemin hiyerarşik olmayan kümeleme metodu ile farklılaştığı; İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa’yı oluşturan kümelerinin ortak bunun dışında ki küme elemanlarının farklı olduğu görülür.

 

Hiyerarşik Olmayan Kümeleme Sonuçları

 

Kümeler

1

2

3

4

5

14

7

8

Küme

Üyeliği

Adana

Edirne

Giresun

İzmir

İstanbul

Denizli

 

 Ankara

 

Gaziantep

İçel

Bursa

9

10

11

12

13

6

15

Uşak

Zonguldak

Yalova

 

Aydın

Balıkesir

Kocaeli

Kayseri

Kırklareli

Tekirdağ

Burdur

Çanakkale

Isparta

Kırşehir

Nevşehir

Sakarya

Sinop

Trabzon

Tunceli

Aksaray

Bartın

Karabük

Adıyaman

Ağrı

Bingöl

Bitlis

Diyarbakır

Muş

Erzurum

Hakkari

Mardin

Siirt

Şanlıurfa

Batman

Şırnak

Van

Kilis

Afyon

Amasya

Artvin

Bilecik

Bolu

Çorum

Elazığ

Hatay

Kastamonu

Konya

Manisa

Rize

Samsun

Sivas

Bayburt

Karaman

Çankırı

Erzincan

Gümüşhane

Kars

Malatya

Kahramanmaraş

Niğde

Ordu

Yozgat

Kırıkkale

Ardahan

Iğdır

Kütahya

Tokat

Antalya

Eskişehir

Muğla

 

4. SONUÇ

Küme sayısının 15 olarak belirledikten sonra, kümeleme yöntem sonuçları incelenmiş, kümelerin farklılaşmasının sebepleri belirlenmeye çalışılmıştır. Genel olarak uygulama sonuçları değerlendirildiğinde ilk olarak göze çarpan noktalar;

·         Dört il tüm yöntem sonuçlarına göre diğer illerden farklılaştığı ayrı bir küme içinde yer aldığı görülmüştür. Türkiye’nin üç büyük metropolü; İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa illeri diğer illerden ayrılarak bağımsız olarak sınıflandırılmıştır.

·         İkinci belirgin küme olarak; Ağrı, Batman, Bitlis, Hakkari, Mardin ve Muş illerinin beraber farklı bir küme içinde yer almıştır. Geri kalmış illerin ayrı bir kümede yer alması beklenen bir sonuç idi. Bunun dışında “orta sınıf iller” diye tanımlayabileceğimiz ayrı bir iller kümesinin de yöntem sonucunda ortaya çıkması bekleniyordu.

Değişken bazında ortaya çıkan ilginç sonuçlar

·         İlköğretim öncesi öğretmen başına düşen öğrenci sayısı, beklenenin aksine, düşüktür. Düşük olmasının sebebi ilköğretim öncesi okulların isteğe bağlı olması sebebiyle talebin oluşmaması olarak düşünülmektedir.

·         İlköğretim değişkeninde ise, çoğu değişkende olduğu gibi, homojenliğin sağlanamadığı, iller arasında değişken değerinin 3 katına çıkan farklar ortaya çıkmaktadır. Belli bölgelerin ilköğretimde ciddi açığı vardır. Lisede ise bu farkın çok fazla açılmadığı gözlenmektedir.

·         En fazla heterojenlik gösteren değişken “diş hekimi” sayısıdır. Diş hekimlerinin metropollerde yoğunlaşması sonucu diğer illerde oran çok düşük kalmıştır. Sadece 10 il ülke ortalamasının üstünde iken kalan 69 il ülke ortalamasının altındadır. Özellikle Ankara ilinde ki diş hekimi başına düşen nüfus dikkat çekicidir. İlin diş hekimi sayısı 57 ilin toplamından daha fazladır.

·         Doktor ve diğer sağlık personeli diş hekimi sayısına göre daha az heterojenlik gösterir.

·         Sosyal güvenlik şemsiyesi altında bulunanlar nüfusun etkisi ile metropol kentlerde yoğunlaşır iken, kalkınmada öncelikli bölgelerin nüfusu nispi olarak bu olanaktan daha az yararlanırlar. SSK en fazla üyesi olan sosyal güvenlik  kurumudur.

·         Ülke nüfusunun yaklaşık 1/5’i sosyal güvenlik sistemine kayıtlıdır. Zonguldak ilinde SSK’lı emekli sayısının SSK’lı çalışanlardan fazla olması ilginçtir.

·         Alt yapı değişkenleri coğrafi özelliklere çok fazla duyarlıdır. Karadeniz bölgesi yolların asfaltlanma bakımından ülkenin oranı en düşük bölgesidir. Kırsal yerleşim merkezlerinin yeterli içme suyuna sahip nüfusu asfalt değişkeni kadar değişkenlik göstermez.

·         Elektrik kullanımının fazla olan işletmelerin miktarının çok, nüfusun az olması Bilecik ilinin kişi başına elektrik tüketimini ülkenin en yüksek miktara çıkarmıştır.

·         Çalışmada Tarımsal üretim değeri ile ilgili bulgular; sanayisi gelişmemiş, istihdamın büyük bir kısmının tarım kesiminde olan Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesi illerinde tarımsal üretim değerinin düşük olduğu şeklindedir. Nüfusun büyük bir kısmının tarımla uğraşıp, tarımsal üretim değerinin düşük olmasının sebebi, tarım arazilerinin verimli bir şekilde kullanılmaması, modern tekniklerden faydalanılmamasıdır. Bunun yanında tarım da gizli işsizlik olduğu görülmektedir.

·         Kişi başına Gayri Safi Yurtiçi Hasıla değeri sanayileşmiş illerde yüksektir.

·         Motorlu araç ve buna bağlı olarak ta özel otomobil oranı hetorojen bir yapıya sahiptir.

·         Mali göstergeler incelendiğinde, parasal değişkenlerin İstanbul ve Ankara’da toplandığını görülmektedir.

 

Hiyerarşik ve hiyerarşik olmayan kümeleme analizi sonuçları birlikte değerlendirildiğinde 7 farklı gelişmişlik düzeyine sahip 79 ilin 15 ayrı kümede gruplandığı görülmektedir. Gelişmişlik düzeyinin belirlendiği gruplar en üstten en altta sıralanırsa aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır. 

 

1.                     İlk grupta İstanbul ili tek başına yer alır. Türkiye’nin en gelişmiş ili olan İstanbul gelişmiş iller ile de farklılaşma gösterir. 

2.                     İkinci grupta gelişmiş fakat gelişimi İstanbul kadar olmamış 4 farklı kümeden oluşan “gelişmiş iller grubu” bulunmaktadır. Grupta yer alan iller: İzmir, Ankara, Kocaeli ve Bursa’dır.

3.                     Çalışmada “gelişimini tamamlamakta olan iller” olarak adlandırılan grup 10 ilden oluşur ve hiyerarşik yöntem sonuçlarında 12. kümede yer alan (Adana, Antalya, Aydın, Balıkesir, Denizli, İçel, Konya, Manisa, Muğla, Samsun) illerinden oluşur.

4.                      “Gelişmekte olan iller” bir grupta toplanarak 4. grup illerini oluşturur. 5 farklı kümede yer alan iller: Bilecik, Gaziantep, Hatay, Diyarbakır ve Şanlıurfa’dır.  Aynı grupta yer alan illerin farklı kümede yer almaları gelişmelerinin farklı alanlarda olmasından kaynaklanmaktadır.

5.                     Gelişmişlik düzeyleri orta derecede olan iller bu grupta toplanmıştır. 38 il bulunan grup hiyerarşik yöntem sonuçlarında 11. küme olarak belirlenen illeri kapsar. (Afyon, Aksaray, Amasya, Bartın, Bayburt, Bolu, Burdur, Çanakkale, Çankırı, Çorum, Edirne, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Eskişehir, Gümüşhane, Isparta, K.Maraş, Karabük, Karaman, Kastamonu, Kayseri, Kırıkkale, Kırklareli, Kırşehir, Kütahya, Malatya, Nevşehir, Niğde, Ordu, Sakarya, Sinop, Sivas, Tekirdağ, Tokat, Uşak, Yalova, Yozgat)

6.                     Orta derecenin altında gelişmişlik düzeyine sahip iller bu grupta toplanmıştır. 19 ilden oluşan grupta yer alan iller: Ağrı, Batman, Bitlis, Hakkari, Mardin, Muş, Adıyaman, Ardahan, Artvin, Bingöl, Giresun, Iğdır, Kars, Kilis, Rize, Siirt, Trabzon, Tunceli, Van’dır.

7.                     Son grup olarak gelişmemiş olarak isimlendirilebilecek olan kümede Şırnak ili yer alır.

 

 

 

 

 

 

 

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR

 

 

 

·         MALHOTRA, Naresh K.,Marketing Research An Aplied Orientation, Second Editation, New Jersey, 1996

 

·         ÖZDAMAR, Kazım., Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi, Kaan Kitapevi, Eskişehir, 1999

 

·         TATLIDİL,Hüseyin., Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistiksel Analiz, Cem Web Ofset Ltd.Şti., Ankara, 1996

 

·         KURTULUŞ, Kemal., Pazarlama Araştırmaları, 5. Baskı, Avcıol Basım, İstanbul 1996,

 

·         LEAL, Ricardo L. & POWERS, Thomas L.,” A Taxonomy of Countries Based on Inventive Activity”, İnternational Marketing Rewiev, Vol 14. No 6 pp 445-460, 1997

 

·         OKTEMGİL, Mehmet. & GRENLEY, Gordon., “Consequences of High and Low Adaptive Capability in UK Companies”, Europian Journal of Marketing, Vol 31, No 7, pp. 445-466, 1997   

 

·         ERKAN, Hüsnü.,Sosyo-Ekonomik Bölgesel Gelişme, Kavram Matbaası, İzmir, 1987

 

 

·         DİNÇER, Bülent., İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması, Bölgesel Gelişim ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü, Ankara, 1996

 


* Arş. Gör., Kocaeli Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü