WEB ÜZERİNDEN İSTATİSTİK EĞİTİMİ

Prof. Dr. Necmi GÜRSAKAL

U.Ü.İ.İ.B.F. Ekonometri Bölümü Öğretim Üyesi

Yrd. Doç. Dr. Ayşe OĞUZLAR

U.Ü.İ.İ.B.F. Ekonometri Bölümü Öğretim Üyesi

Yrd. Doç. Dr. Aysan ŞENTÜRK

U.Ü.Eğitim Fak.

Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü Öğretim Üyesi

Bu çalışmada web üzerinden istatistik eğitimi ile ilgili kaynaklara ilişkin bir araştırma yapılmıştır. Çalışma yazılımlar, ders kitapları (textbooks), hesaplayıcılar (calculators), veri kütükleri (data sets) ve Java appletleri olmak üzere beş kategoride toplanmıştır. Çalışmanın amacı bilişim teknolojilerine dayalı istatistik eğitiminin bugünkü durumunu gözler önüne sermektir.

ANAHTAR KELİMELER: Statistics education, on-line statistics, web-based statistics, statistics materials, hypertext.

GİRİŞ

World Wide Web (WWW), eğitime yeni bir boyut kazandırmıştır. İstatistik eğitimi ile ilgili olarak da çok sayıda elektronik formlar ve istatistiksel kaynaklara erişebilmek mümkündür. İlk anda bu kaynakların basılı kaynaklardan önemli bir farkının olmadığı düşünülebilir. Ancak elektronik ortamın kullanıcılara sağladığı çok büyük avantajlar vardır. Bunlar 1. hiper metin özelliği (hypertext), 2. görsellik, 3. etkileşimlilik, 4. bilgiye ulaşmadaki hız ve 5. simülasyon imkanıdır. Ayrıca alan uzmanlarından oluşan tartışma listelerine e-guplara üye olunup istatistiksel gelişimlerden on-line haberdar olmak mümkündür.

Çalışmamızda ele alınan istatistiksel kaynaklar gerek sınıf içi, gerekse sınıf dışı istatistik araştırmalarında öğrencilerin ve öğretim elemanlarının yararlanabilecekleri web siteleridir. Önde gelen istatistik siteleri; yazılımlar, ders kitapları, hesaplayıcılar, veri kütükleri ve Java appletleri başlıkları altında incelenmiştir. Anlatımda sırasıyla, web sitesinin adı, adresi ve ilgili sayfa verilerek kısaca açıklaması yapılmıştır.

2. Yazılımlar (Software)

Statsoft Electronic Textbook, http://www.statsoft.com,

Statsoft Electronic Textbook sitesi istatistikle ilgili yazılım, ders kitabı içeriği bakımından çok zengin bir sitedir.

Sitede yer alan yazılımlar aşağıda verilmiştir. Bunlar;
STATISTICA Base
STATISTICA Advanced Linear/Non-Linear Models
STATISTICA Multivariate Exploratory Techniques
STATISTICA Quality Control Charts
STATISTICA Process Analysis
STATISTICA Design of Experiments
STATISTICA Power Analysis
STATISTICA Neural Networks
STATISTICA Enterprise/Data Mining System
STATISTICA Enterprise/Data Analysis System
STATISTICA Enterprise/SPC System
STATISTICA Web Server Applications
STATISTICA Student Version

Macintosh Products

Bu sitede, temel istatistik, ileri doğrusal doğrusal olmayan modeller, kalite kontrol grafikleri, süreç analizi, deney tasarımı vb. birçok yazılım yer almaktadır.

Multilevel Models Project, http://www.medent.umontreal.ca/multilevel/,

Bu sitede MLwiN adı ile çok düzeyli modellerin uygunluğunu test etmek için hazırlanmış bir yazılım yer almaktadır. Program Bootstrapping yapmakta, kalıntıları hesaplamakta ve grafiğini çizmektedir.

Resampling Stats home page, http://www.statistics.com/ , sitesinin

Free Downloads sayfasında ,

adlı yazılımları bedava indirmek mümkündür. Ayrıca ;

Commercial Software bağlantısından ise 140 tane ticari İstatistik yazılımlarına bağlantılar verilmektedir.

NIST, http://www.itl.nist.gov/div898/handbook

Bu sitede yer alan Dataplot yazılımı, bilimsel görselleştirme, istatistiksel analizler ve doğrusal olmayan modelleme için geliştirilmiş bir yazılım sistemidir. Dataplot, bilimsel ve mühendislik süreçlerinin optimizasyonu, izlenmesi, analizi, görselleştirilmesi, modellenmesi ve karakterizasyonu ile ilgilenen araştırmacı ve analistleri hedef almaktadır. Download edilebilir.

Statpoint.com, STATGRAPHICS Plus tarafından geliştirilen bir on-line hesaplama merkezidir. Statpoint.com analizleri her bir durum çalışması için ‘grafiksel çıktı ve yorumu’ ile ‘sayısal çıktı ve yorumu’ şeklinde görüntülenmektedir.

SEMSTAT ise, SEMATECH tarafından geliştirilmiş geniş kapsamlı bir istatistiksel yazılım paketidir. Download edilebilir.

Statistics & Operational Research, http://www.ltsn.gla.ac.uk/,

Bu sitede, temel ve ileri düzeyde istatistiksel analizlerin yapılabileceği yazılımlar yer almaktadır.Bunlardan bazıları download etmek mümkündür.

Data Mining, Web Mining & Knowledge Discovery, http://www.kdnuggets.com/,

Bu sitede de diğer sitelerde pek yer almayan ve önemi hızla artan veri madenciliği ve web madenciliği için geliştirmiş yazılımlar yer almaktadır.

Ders Kitapları (Textbooks)

Statsoft Electronic Textbook, http://www.statsoft.com, adresinin, Electronic Statistics Textbook (EST), bağlantısından istatistik konularının tamamını anlatan bir elektronik kitaba ulaşmak mümkündür. Ayrıca bu site içinde arama yapabileceğimiz, dilediğimiz konuya ulaşmayı sağlayan bir arama motoru da mevcuttur. Site aynı zamanda bir istatistik sözlüğü de içermektedir.

HyperStat (an intro-level resource), http://davidmlane.com/hyperstat/,

Bu sitede aşağıdaki istatistiksel konular anlatılmaktadır. Aşağıda bu konuların başlıkları verilmektedir. Bu siteden tek değişkenli verilerin tanımlanması, iki değişkenli verilerin tanımlanması, olasılığa giriş, nokta ve aralık tahminleri, varyans analizi ve Ki-Kare gibi konulara ilişkin bilgilere ulaşmak mümkündür.

SticiGui, short for "Statistical Tools for Internet and Classroom Instruction with a Graphical User Interface", http://www.stat.berkeley.edu/~stark/SticiGui/index.htm,

Bu sitede temel istatistik konularından ileri istatistik konularına kadar elektronik metin olarak sunmaktadır. Toplam 25 bölümden oluşmaktadır. Aynen bir kitap mantığı ile hazırlanmış olmakla birlikte hipermetin özelliği sayesinde bilgiye ulaşım çok daha etkin olmaktadır. Regresyon, olasılık, çok değişkenli veriler, örnekleme tasarımı, merkezi limit teoremi ve hipotez testleri gibi konularla ilgili bilgiler bunlardan bazılarıdır.

Chapter 1. Tables, Percentiles, and Histograms.

Chapter 2. Measures of Location and Spread.

Chapter 3. Multivariate Data

Chapter 4. Association and correlation.

Chapter 5. Regression.

Chapter 6. Regression caveats.

Chapter 7. Counting.

Chapter 8. Probability.

Chapter 9. More probability.

Chapter 10. "Let's Make a Deal." Subtleties of conditional probability.

Chapter 11. "Let's Make a Deal" Continued.

Chapter 12. Discrete Distributions.

Chapter 13. The hypergeometric and binomial distributions in a trade secret lawsuit.

Chapter 14. The Long Run and the Expected Value.

Chapter 15. Standard Error.

Chapter 16. The Normal Curve, the Central Limit Theorem, and Markov's and Chebychev's inequalities for random variables.

Chapter 17. Sample Surveys and Sampling Designs.

Chapter 18. Estimating means and percentages.

Chapter 19. Confidence Intervals.

Chapter 20. Hypothesis testing: does chance explain the results?

Chapter 21. Case study: Employment Discrimination Litigation.

Chapter 22. Approximate Hypothesis Tests: the z-test and the t-test

Chapter 23. Multinomial models for categorical data, and the chi-square test for goodness of fit.

Chapter 24. Experiments and Observational Studies.

Chapter 25. Case study: The Kassel Dowsing Experiment.

Machine Learning, Neural and Statistical Classification, http://www.amsta.leeds.ac.uk/~charles/statlog/,

Bu sitede sınıflama, klasik istatistiksel yöntemleri, modern istatistiksel teknikler vb. konular anlatılmaktadır. Bu konular daha mühendislik alanında çalışan araştırmacılara yöneliktir.

Hesaplayıcılar (Calculator)

UCLA Statistics Dept. Server, http://www.stat.ucla.edu/,

İstatistiksel hesaplamalar için çok sayıda hesaplayıcıya sahip bir site. Bu hesaplayıcılardan bazılarının isimleri şu şekildedir:

Power Calculator

A Spin Plotter

SASculator

Regression and GLM Calculator

Random Permutations

Two Sample Test Calculator

Correlation and Regression Calculator

Sample Size Calculator

Studentized Range Calculator

Statistical Tables, Plots, and Random Numbers

Boxplot Maker

Parallel Boxplot Maker

Q-Q Plot Maker

Histogram Maker

Yukarıdaki bağlantılardan SAS programı altında çalışan hesaplayıcılara, iki örneklem için test hesaplayıcısına, boxplot ve Q-Q plot hesaplayıcılarına erişmek mümkündür.

VassarStats, http://faculty.vassar.edu/~lowry/VassarStats.html,

Clinical Research Calculators,

Statistical Tables Calculator,

Pocket Calculator,

Başlıkları altında üç adet ayrı hesaplayıcı modülü vardır. Bu sitede linik araştırma hesaplayıcısı, istatistiksel tablo hesaplayıcısı ve cep hesaplayıcısı mevcuttur.

Statistics & Operational Research, http://www.ltsn.gla.ac.uk/,

Bu web sitesinde, ki-kare testi, kontenjans tablosu testi, doğrusal denklem ve örneklem büyüklüğü hesaplayıcıları gibi bağlantılara erişmek mümkündür.

Statistics to use, http://www.physics.csbsju.edu/stats/,

Bu sitede betimsel istatistik hesaplamalarına ilave olarak, t-testi, Ki-Kare testi, Varyans Analizi ile ilgili analizleri de yapmak mümkündür.

Resampling Stats home page, http://www.statistics.com/,

Aşağıda bu sitenin Calculating Pages adı ile anılan sayfada yer alan bağlantılar görülşmektedir. Bu bağlantılarının ilgili olanları, grafik çizimi, rassal sayı üretimi, istatistiksel testler, regresyon analizleri vb. ile ilgili hesaplayıcılara ulaşmayı sağlar.

· Selecting the right kind of analysis

· Calculators, plotters, function integrators, and interactive programming environments

Veri Kütükleri (Data Sets)

DASL, http://lib.stat.cmu.edu/DASL/,

Temel istatistik yöntemlerinin kullanımını gösteren on-line veri kütükleri kütüphanesidir.

Konularına göre aşağıdaki veri kütükleri mevcuttur. Araştırmacılar ilgilendikleri alana yönelik veri kütüklerine ulaşıp yararlanabilirler.

Economics, Agriculture, Archeology, Automotive, Biology, Census, Consumer, Demography, Economics, Education, Energy, Engineering, Environment, Europe, Famous datasets, Finance, Food, Government, Health, Legal, Medical, Miscellaneous, Music, Nature, Nutrition, Physics, Psychology, Science, Social science, Sociology, Space, Sports, Weather.

U.S. Census Bureau, http://factfinder.census.gov/servlet/DatasetMainPageServlet?_lang=en,

Bu sitede de Amerika’daki nüfus sayımı ile ilgili veri kütükleri içermektedir. Bunlara on-line olarak ulaşmak mümkündür. Yıllar bazında özet tablolarla araştırmaların sonuçları verilmekte ve ilgilenenlerin bilgiye ulaşımı kolaylaşmaktadır.

JSE Data Archive, http://www.amstat.org/publications/jse/archive.htm,

JSE’nin data arşiv sitesinde, temel istatistiksel uygulamalarla ilgili veri kümelerinin yanında, bir de uygulamalı regresyon analizi ile ilgili veri kümleri bulunmaktadır.

Java Appletleri

SticiGui, short for "Statistical Tools for Internet and Classroom Instruction with a Graphical User Interface", http://www.stat.berkeley.edu/~stark/SticiGui/index.htm

Java appletleri bakımından oldukça zengin olan bu sitede, histogram, güven aralıkları, testler, olasılık hesaplamaları gibi birçok işlemi anında yapmak mümkün oluyor. Bu araçlara aşağıda görüntüsü verilmiş sayfadan erişmek mümkün olmaktadır.

Binomial Histogram	Calculator
Chi-square distribution	Controlling for variables
Confidence Intervals	Correlation and Regression
Histogram	Law of Large Numbers
Normal Approximation to Data	Normal Curve
Normal Probabilities	Probability Calculator
Sampling Distributions	Scatterplots
Student's t Distribution	Venn agrams

Multimedia Statistics Page, http://huizen.dds.nl/~berrie/,

sayfasında da çok sayıda Java appletleri yer almaktadır. Bunlardan bazılar, normal dağılım için grafik çizimi, Regresyon analizi için etkileşimli java grafikleri, İstatistiksel analizler için elektronik tablo sunmaktadır. Ayrıca dağılımlar konusunu görsel olarak anlatan sayfalar içermektedir. Yine bu sayfada örneklem hacmi de hesaplanabilmektedir. Yukarıdaki bağlantıdan hareketle aşağıdaki sayfaya erişilip ilgili analizleri yapmak son derece kolay olmaktadır.

Java Pages

Quicktime Pages

Sample Size Pages

Sample Size Calculations

Vestac, http://www.kuleuven.ac.be/ucs/java/ ,

Vestac sitesi aşağıda da görüleceği üzere, Java Appletleri ile İstatistiksel Kavramların Görselleştirilmesi adı altında, temel istatistikler, testler, regresyon ve Anova konuları ile ilgili java appletleri sunumaktadır.

Statistical demonstration Java applets, http://www.csustan.edu/ppa/llg/stat_demos.htm,

Bu sitede de diğer sitelerdeki yapıya benzer şekilde java appletleri ile birçok istatistiksel konuyu etkileşimli olarak sunmayı amaçlamaktadır. Bunun için çok sayıda java appleti geliştirmişlerdir.

SONUÇ

Günümüz bilişim teknolojilerinin başında gelen Internet ve Web ortamı diğer bilim dallarında olduğu gibi, istatistik ile ilgilen araştırmacılara, eğitimcilere ve öğrencilere yeni imkanlar ve kolaylıklar sunduğu ortadadır. Bunları bir kısmını;

Bilgiye ulaşmadaki kolaylıklar,
Sorulara, sorunlara anında verilen cevaplar,
Veri işlenmesinde kolaylıklar,
Etkileşimli eğitim ile etkin anlatım,
Olası durumların görsel analizi

gibi başlıklar altında toplamak mümkündür.

Web ortamı gün geçtikçe istatistik eğitimine yeni boyutlar kazandırdığı ve kazandırmaya devam edeceğini söylemek mümkündür. Alanın eğitimcileri öğrencilerine klasik kaynakların yanında online kaynaklar ile istatistik eğitimini öğrenciler için daha cazip, etkin ve daha kolay hale getirebilirler. Ayrıca formal öğrenci sıfatında olmayan kişiler de istenirse bu kaynaklardan faydalanabilecektir. Böylece bilginin paylaşımı dar bir çerçeve ile sınırlı kalmayıp insanlığın yararına sunulmuş olacaktır.

ON-LINE REFERANSLAR :

DASL, http://lib.stat.cmu.edu/DASL/,

Data Mining, Web Mining & Knowledge Discovery, http://www.kdnuggets.com/,

HyperStat (an intro-level resource), http://davidmlane.com/hyperstat/,

JSE Data Archive, http://www.amstat.org/publications/jse/archive.htm,

Machine Learning, Neural and Statistical Classification, http://www.amsta.leeds.ac.uk/~charles/statlog/,

Multilevel Models Project, http://www.medent.umontreal.ca/multilevel/,

Multimedia Statistics Page, http://huizen.dds.nl/~berrie/,

NIST, http://www.itl.nist.gov/div898/handbook

Resampling Stats home page, http://www.statistics.com/

Statistical demonstration Java applets, http://www.csustan.edu/ppa/llg/stat_demos.htm,

Statistics & Operational Research, http://www.ltsn.gla.ac.uk/,

Statistics to use, http://www.physics.csbsju.edu/stats/,

Statsoft Electronic Textbook, http://www.statsoft.com,

SticiGui, short for "Statistical Tools for Internet and Classroom Instruction with a Graphical User Interface", http://www.stat.berkeley.edu/~stark/SticiGui/index.htm,

UCLA Statistics Dept. Server, http://www.stat.ucla.edu/,

VassarStats, http://faculty.vassar.edu/~lowry/VassarStats.html,

Vestac, http://www.kuleuven.ac.be/ucs/java/

Resampling Stats home page, http://www.statistics.com/,

Aşağıda bu sitenin Calculating Pages adı ile anılan sayfada yer alan bağlantılar görülşmektedir. Bu bağlantılarının ilgili olanları, grafik çizimi, rassal sayı üretimi, istatistiksel testler, regresyon analizleri vb. ile ilgili hesaplayıcılara ulaşmayı sağlar.

SticiGui© Java Tools

Java Pages

Quicktime Pages

Sample Size Pages

SticiGui^© Java Tools